Το διεθνές δίκαιο ρυθμίζει την φορολόγηση των οικονομικών δραστηριοτήτων στις οποίες εμπλέκονται δύο ή περισσότερα κράτη. Στο διεθνές φορολογικό δίκαιο εντάσσονται οι πολυμερείς διεθνείς συνθήκες (συμβάσεις μεταξύ περισσότερων από δύο κρατών), οι διμερείς συμβάσεις (συμβάσεις μεταξύ δύο κρατών), τα διεθνή έθιμα, οι γενικές αρχές του δικαίου (αρχές που εφαρμόζονται υποχρεωτικά από όλα τα κράτη), η νομολογία των διεθνών δικαστηρίων, αλλά και το εσωτερικό διεθνές φορολογικό δίκαιο, αφού μέσω του άρθρου 28 παρ. 1 του Συντάγματος οι διεθνείς κανόνες εντάσσονται στην εσωτερική έννομη τάξη. Μάλιστα, οι διεθνείς κανόνες σύμφωνα με την πυραμίδα του Kelsen βρίσκονται στη δεύτερη θέση ως προς τη σημαντικότητά τους. Στην πρώτη θέση βρίσκεται το Σύνταγμα και το Δίκαιο της ΕΕ, ενώ μετά το Διεθνές Δίκαιο βρίσκεται ο Τυπικός Νόμος και οι Κανονιστικές διοικητικές πράξεις.
Ο προβληματισμός της διπλής φορολογίας προκύπτει όταν το κράτος πηγής και το κράτος έδρας είναι διαφορετικά. Το κράτος πηγής είναι το κράτος στο οποίο βρίσκεται το κατά περίπτωση φορολογηθέν περιουσιακό στοιχείο. Το κράτος έδρας ή κατοικίας είναι το κράτος στο οποίο διαμένει ο φορολογηθείς (αν είναι φυσικό πρόσωπο) ή το κράτος στο οποίο έχει την έδρα του το νομικό πρόσωπο. Εάν λοιπόν το κράτος πηγής φορολογήσει το πρόσωπο με βάση την πηγή του εισοδήματος, ενώ το κράτος κατοικίας/έδρας το φορολογήσει λόγω του ότι το πρόσωπο κατοικεί ή εδρεύει στο κράτος αυτό, τότε είναι πιθανό το άτομο να φορολογηθεί 2 φορές πάνω στο ίδιο εισόδημα ή ακίνητο.
Δηλαδή αν έχω κάποιο περιουσιακό στοιχείο εκτός του τόπου κατοικίας θα φορολογηθώ και στην Ελλάδα και στο εξωτερικό;
Η απάντηση συνήθως δεν είναι καταφατική, καθώς υπάρχουν τρόποι να αποφύγουμε να φορολογηθούμε για το ίδιο στοιχείο δύο φορές. Οι διμερείς συμβάσεις τις οποίες αναφέραμε προηγουμένως ως μέσα που εντάσσονται στο διεθνές φορολογικό δίκαιο είναι η κύρια λύση στη διπλή φορολογία. Οι συμβάσεις αυτές καταρτίζονται μεταξύ δύο κρατών και διέπονται από την ελευθερία των συμβάσεων, δηλαδή τα μέρη μπορούν να προσαρμόσουν τη σύμβαση ανάλογα με τους στόχους που επιθυμούν να επιτύχουν. Οι διμερείς συμβάσεις καταρτίζονται και στις δύο γλώσσες των κρατών αλλά και σε αγγλική γλώσσα προκειμένου να είναι κατανοητές στο ευρύτερο σύνολο.
Σκοπός των διμερών συμβάσεων είναι να αποφευχθεί η φορολογία και στο κράτος έδρας και στο κράτος πηγής. Έτσι, έχει στόχο να διανείμει την εξουσία σε ένα από τα δύο, ή να τη μοιράσει. Σε περίπτωση που η διμερής σύμβαση απονέμει την εξουσία φορολόγησης και στα δύο κράτη τότε η διπλή φορολογία αποφεύγεται είτε μέσω εξαίρεσης του συγκεκριμένου εισοδήματος από την φορολογία είτε μέσω πίστωσης του καταβληθέντος φόρου, δηλαδή αφαίρεση του ποσοστού του φόρου που καταβλήθηκε στην αλλοδαπή από τον φόρο που απαιτείται για το συγκεκριμένο εισόδημα στην Ελλάδα.
Παράδειγμα διμερούς σύμβασης αποφυγής διπλής φορολογίας είναι η σύμβαση της Ελλάδας με τη Δανία για την αποφυγή της διπλής φορολογίας εισοδήματος και κεφαλαίου (Φ.E.K. 56/ 8.4.1992/ τ..A'). Σε ένα από τα άρθρα της (άρθρο 10), η σύμβαση αναφέρεται στην αποφυγή της διπλής φορολογίας των μερισμάτων. Έτσι, θα γίνει επιλογή τα μερίσματα είτε να φορολογηθούν στη μία χώρα είτε στην άλλη: «Mερίσματα που καταβάλλονται από εταιρεία, η οποία είναι κάτοικος του ενός Συμβαλλόμενου Kράτους σε κάτοικο του άλλου Συμβαλλόμενου Kράτους, μπορούν να φορολογούνται σε αυτό το άλλο Kράτος. 2. Όμως τα «μερίσματα» αυτά μπορούν να φορολογούνται στο Συμβαλλόμενο Kράτος του οποίου η εταιρεία που καταβάλλει τα μερίσματα είναι κάτοικος και σύμφωνα με τη νομοθεσία αυτού του Kράτους, αλλά αν ο εισπράτων είναι ο δικαιούχος των μερισμάτων, ο φόρος που επιβάλλεται με αυτόν τον τρόπο, δεν πρέπει να υπερβαίνει: α) το 38% του ακαθάριστου ποσού των μερισμάτων εάν η εταιρεία που κάνει τη διανομή είναι κάτοικος της Eλλάδας, και β) το 18% του ακαθάριστου ποσού των μερισμάτων εάν η εταιρεία που κάνει τη διανομή είναι κάτοικος της Δανίας». Τα μερίσματα λοιπόν μπορούν να φορολογηθούν είτε στην Ελλάδα είτε στη Δανία, θέτοντας κάποιους περιορισμούς στο ποσοστό της φορολογίας ανάλογα με το αν θα φορολογηθούν στο ένα ή στο άλλο κράτος.
Η Ελλάδα έχει συνάψει συνολικά 57 διμερείς συμβάσεις, καθώς και μια πολυμερή σύμβαση αποφυγής διπλής φορολογίας.
ΒΛΑΒΙΑΝΟΥ ΓΕΩΡΓΙΑ-ΧΡΙΣΤΙΝΑ
ΝΟΜΙΚΟΣ-ΔΗΜΟΣΙΟΓΡΑΦΟΣ
Συντακτική Ομάδα Oenet
