Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή πρότεινε την Τετάρτη 18 Ιουλίου, την επικαιροποίηση της οδηγίας της ΕΕ για τη φορολόγηση του καπνού.
Υπό το πρίσμα των εξελισσόμενων προκλήσεων στον τομέα της δημόσιας υγείας και των σημαντικών αλλαγών στην αγορά, η μεταρρύθμιση εκσυγχρονίζει την οδηγία σύμφωνα με τις υγειονομικές και οικονομικές προτεραιότητες της ΕΕ και ενισχύει την ενιαία αγορά.
Η φορολογία του καπνού είναι εναρμονισμένη σε επίπεδο ΕΕ, αλλά η τελευταία επικαιροποίηση της οδηγίας είναι από το 2010. Έκτοτε, η δυναμική της αγοράς έχει αλλάξει σημαντικά.
Η αναθεωρημένη οδηγία εφαρμόζεται από το 2028. Θα εφαρμοστεί τετραετής μεταβατική περίοδος για να διευκολυνθεί η εισαγωγή των νέων συντελεστών ειδικού φόρου κατανάλωσης για ορισμένα προϊόντα, επιτρέποντας στα κράτη μέλη να προσαρμοστούν στις αλλαγές.
Ένα ισχυρό μήνυμα για τη δημόσια υγεία
Απαιτείται επειγόντως αύξηση των ελάχιστων φορολογικών συντελεστών της ΕΕ για να ευθυγραμμιστεί με τον στόχο του ευρωπαϊκού σχεδίου για την καταπολέμηση του καρκίνου για το 2040 για μια Ευρώπη χωρίς καπνό, όπου λιγότερο από το 5 % του πληθυσμού χρησιμοποιεί καπνό. Ο επιπολασμός του καπνίσματος στους Ευρωπαίους δεν μειώνεται αρκετά γρήγορα για την επίτευξη αυτού του στόχου. Ο επιπολασμός του καπνίσματος στην ΕΕ παραμένει στο 24%.
Η πρόταση που ανακοινώθηκε σήμερα είναι ένα σημαντικό βήμα για να αλλάξει αυτό. Μόνο στην ΕΕ, ο καπνός ευθύνεται για σχεδόν 700.000 θανάτους ετησίως. Περίπου το 50% των καπνιστών πεθαίνουν πρόωρα. Επιπλέον, τα νέα προϊόντα νικοτίνης προσελκύουν νέους χρήστες. Η φορολογία συμβάλλει στη μείωση των ποσοστών καπνίσματος κατά 40% την τελευταία δεκαετία, αλλά οι παρωχημένοι ελάχιστοι συντελεστές υπονομεύουν επί του παρόντος την περαιτέρω πρόοδο.
Επικαιροποιημένο φορολογικό πλαίσιο για μια ολοκληρωμένη ενιαία αγορά
Το ισχύον πλαίσιο, το οποίο επικαιροποιήθηκε τελευταία φορά το 2010, έχει δημιουργήσει ένα κατακερματισμένο τοπίο σε όλες τις χώρες της ΕΕ. Απαιτείται μια ενιαία προσέγγιση της ΕΕ για την εξάλειψη των ρυθμιστικών κενών, τη διασφάλιση ισότιμων όρων ανταγωνισμού και την προώθηση μιας πιο ολοκληρωμένης και ανταγωνιστικής αγοράς. Με την ενσωμάτωση αναδυόμενων προϊόντων, η αναθεωρημένη οδηγία θα αντιμετωπίσει το υφιστάμενο κανονιστικό κενό και θα στηρίξει τους στόχους της ΕΕ για τη δημόσια υγεία, αξιοποιώντας τις προσπάθειες των κρατών μελών που έχουν ήδη αρχίσει να φορολογούν τα εν λόγω προϊόντα.
Ο μέσος συντελεστής που εφαρμόζεται σε εθνικό επίπεδο μεταξύ των κρατών μελών της ΕΕ είναι ήδη υπερδιπλάσιος από τον ισχύοντα ελάχιστο συντελεστή που επιβάλλει η ΕΕ. Ως εκ τούτου, ο ισχύων ελάχιστος συντελεστής της ΕΕ είναι παρωχημένος και δεν εξυπηρετεί κανέναν σκοπό. Επιπλέον, διάφορα νέα προϊόντα, όπως τα θερμαινόμενα τσιγάρα και οι ατμοί, έχουν εισέλθει στην αγορά. Τα νέα αυτά προϊόντα αντιπροσωπεύουν σήμερα το 13 % της αγοραίας αξίας των προϊόντων καπνού που πωλούνται στην ΕΕ. Τα προϊόντα αυτά φορολογούνται ήδη από την πλειονότητα -αλλά όχι από όλα- τα κράτη μέλη, αλλά φορολογούνται με διαφορετικούς τρόπους και με διαφορετικούς συντελεστές.
Η εναρμόνιση των φορολογικών κανόνων σε ολόκληρη την ΕΕ και η θέσπιση ελάχιστων συντελεστών για τα εν λόγω νέα προϊόντα θα επιτρέψουν τη διενέργεια καλύτερων ελέγχων, παρέχοντας παράλληλα ευελιξία στα κράτη μέλη να προσαρμόσουν τους φορολογικούς τους κανόνες σύμφωνα με τις εξελίξεις της αγοράς στη χώρα τους. Ο αυξημένος φόρος θα συμβάλει επίσης στη μείωση της ελκυστικότητάς τους ως υποκατάστατα καπνού.
Επί του παρόντος, ο έλεγχος της αλυσίδας εφοδιασμού καπνού είναι αναποτελεσματικός. Συνολικά, η παράνομη παραγωγή και εμπορία καπνού ευθύνεται για την απώλεια φορολογικών εσόδων της ΕΕ ύψους 13 δισ. ευρώ ετησίως. Οι επικαιροποιημένοι ελάχιστοι φορολογικοί συντελεστές εκτιμάται ότι θα αποφέρουν πρόσθετα φορολογικά έσοδα σε επίπεδο ΕΕ ύψους 15 δισ. ευρώ ετησίως. Επιπλέον, εκτιμάται ότι θα εξοικονομηθούν 6 δισ. EUR σε δαπάνες υγειονομικής περίθαλψης και θα γίνουν περαιτέρω εξοικονομήσεις μέσω της μείωσης της φορολογικής απάτης που προκαλείται από την παράνομη παραγωγή καπνού στην ΕΕ.
Οι κύριες καινοτομίες της αναθεωρημένης οδηγίας για τη φορολογία του καπνού είναι οι εξής:
Αύξηση των ελάχιστων φορολογικών συντελεστών για τη μείωση των διαφορών στους συντελεστές που εφαρμόζουν τα κράτη μέλη. Η Επιτροπή προτείνει μια προσέγγιση μερικής αγοραστικής δύναμης για τη διαχείριση των αυξήσεων των τιμών στα κράτη μέλη με χαμηλότερο μέσο εισόδημα. Στην πράξη, ο ελάχιστος συντελεστής της ΕΕ θα προσαρμόζεται ανάλογα με την οικονομική κατάσταση σε κάθε επιμέρους κράτος μέλος, με βάση τα γενικά επίπεδα τιμών. Με τον τρόπο αυτό, οι πολίτες μπορούν να είναι βέβαιοι ότι οι φορολογικοί κανόνες της χώρας τους είναι πιο αποτελεσματικοί για την επίτευξη των στόχων δημόσιας υγείας.
Επέκταση του πεδίου εφαρμογής της οδηγίας σε νέα προϊόντα (π.χ. ηλεκτρονικά τσιγάρα, θερμαινόμενος καπνός και σακουλάκια νικοτίνης). Τα προϊόντα αυτά θα καλύπτονται με νέους ελάχιστους φόρους. Το σουηδικό snus παραμένει εκτός του πεδίου εφαρμογής της οδηγίας, όπως αναφέρεται στη Συνθήκη Προσχώρησης της Σουηδίας στην ΕΕ.
Βελτίωση των μέτρων ελέγχου όσον αφορά τον ακατέργαστο καπνό, ο οποίος αποτελεί αντικείμενο σημαντικής απάτης. Επί του παρόντος, τα φύλλα καπνού μπορούν να παράγονται και να κυκλοφορούν χωρίς έλεγχο στην ΕΕ, γεγονός που οδήγησε στην παράνομη παραγωγή παραποιημένων τσιγάρων. Με τη σημερινή πρόταση, το υφιστάμενο ηλεκτρονικό σύστημα καταγραφής και παρακολούθησης της διακίνησης υποκείμενων σε ειδικό φόρο κατανάλωσης προϊόντων εντός της ΕΕ θα ισχύει και για τον ακατέργαστο καπνό. Αυτό θα βοηθήσει τα κράτη μέλη να εντοπίσουν και να καταπολεμήσουν καλύτερα το παράνομο εμπόριο προϊόντων καπνού.
Ιστορικό
Η πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για αναθεώρηση βασίζεται στην έμφαση που δίνει το ευρωπαϊκό σχέδιο για την καταπολέμηση του καρκίνου στη φορολογία ως βασικό εργαλείο για τη μείωση της χρήσης καπνού. Οι μεταρρυθμίσεις αποσκοπούν στην ταχεία έγκριση από τα κράτη μέλη, διασφαλίζοντας μια ενιαία προσέγγιση για την προστασία της δημόσιας υγείας, διασφαλίζοντας παράλληλα την ακεραιότητα της ενιαίας αγοράς.
Η πρόταση αναθεώρησης της οδηγίας για τη φορολογία του καπνού υποστηρίζεται από εκτίμηση επιπτώσεων, η οποία διενεργείται σύμφωνα με τις αρχές για τη βελτίωση της νομοθεσίας. Η αξιολόγηση αναλύει λεπτομερώς τις πιθανές επιπτώσεις των διαφόρων επιλογών πολιτικής.
Επόμενα βήματα
Η σημερινή δέσμη προτάσεων λαμβάνει τη μορφή τροποποιήσεων σε δύο νομοθετικές πράξεις της ΕΕ: την οδηγία για τη φορολογία του καπνού (2011/64/ΕΕ) και την οδηγία του Συμβουλίου σχετικά με το γενικό καθεστώς των ειδικών φόρων κατανάλωσης (2020/262/ΕΕ).
Οι νομοθετικές προτάσεις θα διαβιβαστούν στο Συμβούλιο προς έγκριση και στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και στην Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή προς διαβούλευση.
