Αυτά τα μεγάλης κλίμακας παρασυρόμενα δίχτυα είχαν ως αποτέλεσμα τη σημαντική αύξηση της ακούσιας θανάτωσης προστατευόμενων ειδών, και ιδίως κητοειδών, θαλάσσιων χελωνών και καρχαριών, γεγονός που προκάλεσε διεθνείς ανησυχίες όσον αφορά τις περιβαλλοντικές επιπτώσεις τους.
Για την αντιμετώπιση αυτής της κατάστασης, η Ευρωπαϊκή Ένωση ενέκρινε νομοθετικά μέτρα βάσει των κανονισμών (ΕΚ) 850/98, (ΕΚ) 812/2004, (ΕΚ) 2187/2005, και (ΕΚ) 1967/2006 , (ΕΚ) 894/97. Το ισχύον νομοθετικό πλαίσιο ωστόσο έχει καταδείξει αδυναμίες, διότι οι υφιστάμενοι κανόνες αποδείχθηκε εύκολο να παρακαμφθούν.
Για να αντιμετωπιστεί αυτή η κατάσταση αλλά και για να συμμορφωθεί με τις διεθνείς υποχρεώσεις της Ευρωπαϊκής Ένωσης για τη ρύθμιση της αλιείας με παρασυρόμενα δίχτυα, η Επιτροπή υπέβαλε μια πρόταση, βασισμένη στην προληπτική προσέγγιση, για μια συνολική απαγόρευση της ύπαρξης επί του σκάφους ή της χρήσης παρασυρόμενων διχτυών από την 1η Ιανουαρίου 2015 σε όλα τα είδη αλιείας που υπάγονται στην κοινή Αλιευτική Πολιτική. Η πρόταση εισάγει επίσης έναν αναθεωρημένο και πιο περιεκτικό ορισμό των αλιευτικών εργαλείων.
Η άποψη του εισηγητή
Η πρόταση που υποβλήθηκε από την Επιτροπή στις 14 Μαΐου 2014, είναι υπερβολικά δραστική, κατά το μέτρο που προβλέπει την απόλυτη απαγόρευση των παρασυρόμενων διχτυών. Η Επιτροπή στήριξε την επιχειρηματολογία της στην αρχή της προφύλαξης. Υπάρχουν όμως τύποι αλιείας με παρασυρόμενα δίχτυα εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης, που έχουν πιστοποιηθεί. Σε αυτή την περίπτωση, ακόμη και μια δοκιμή κατά τα αυστηρότερα περιβαλλοντικά πρότυπα, δεν μπορεί να οδηγήσει σε επαρκή επιχειρήματα για την πλήρη απαγόρευση.
Επιπλέον, ο στόχος πίσω από την πρόταση μπορεί να επιτευχθεί με έναν διαφορετικό τρόπο, πιο βιώσιμο για το ευρωπαϊκό περιβάλλον και την οικονομία. Η ολική απαγόρευση, χωρίς αμφιβολία, θα αποβεί επιζήμια για ένα μεγάλο αριθμό αλιευτικών κοινοτήτων, οι περισσότερες μικρής κλίμακας, που εδώ και αιώνες χρησιμοποιούν παρασυρόμενα δίχτυα με βιώσιμο τρόπο.
Με βάση μια μελέτη που ανατέθηκε από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, αυτή τη στιγμή υπάρχουν 45 είδη αλιείας με παρασυρόμενα δίχτυα σε 9 κράτη μέλη που αλιεύουν στα ύδατα της ΕΕ. Μαζί αντιπροσωπεύουν 3.640 σκάφη, εκ των οποίων το μεγαλύτερο μέρος είναι μικρής κλίμακας: τα περισσότερα σκάφη έχουν μήκος λιγότερο από 10 μέτρα και ασκούν την αλιευτική τους δραστηριότητα από διάφορα λιμάνια.
Ένα παράδειγμα είναι η περίπτωση του xeito της Γαλικίας που χρησιμοποιείται για αιώνες και είναι ένα από τα πιο βιώσιμα αλιευτικά εργαλεία μικρής κλίμακας στην ΕΕ. Πολλές άλλες περιπτώσεις θα μπορούσαν να αναφερθούν για να υπογραμμιστούν οι κοινωνικο-οικονομικές επιπτώσεις της αλιείας με παρασυρόμενα δίχτυα και οι καλές περιβαλλοντικές της συνέπειες σε πολλά κράτη μέλη.
Η ζημία που η ολική απαγόρευση θα φέρει θα είναι τόσο οικονομικής όσο και κοινωνικής φύσης. Η ολική απαγόρευση θα οδηγούσε στην εξαφάνιση των παραδοσιακών μεθόδων αλιείας πολλών ευρωπαϊκών αλιευτικών στόλων, που αντίθετα θα πρέπει να προστατεύονται ως ιστορική και πολιτιστική κληρονομιά. Επιπλέον, οι αλιείς οι οποίοι μέχρι τώρα χρησιμοποιούν ένα εξαιρετικά επιλεκτικό και χαμηλού περιβαλλοντικού αντίκτυπου σκάφος, θα αντιμετωπίζονται με τον ίδιο τρόπο όπως και οι χειρότεροι δράστες παράνομης, λαθραίας και άναρχης αλιείας.
Παρ 'όλα αυτά, δεν μπορεί να αμφισβητηθεί ότι, σε ορισμένες περιπτώσεις, η παράνομη χρήση παρασυρόμενων διχτυών έχει προκαλέσει ζημιές στο περιβάλλον. Προστατευόμενα είδη (χελώνες, πουλιά, ψάρια, καρχαρίες, κλπ) έχουν αλιευθεί κατά λάθος, και υπάρχουν όντως λόγοι που υπαγορεύουν την αντιμετώπιση αυτού του φαινομένου. Ένας πρόσθετος λόγος για τον οποίο η συνολική απαγόρευση δεν είναι το κατάλληλο μέτρο, είναι ότι οι περιβαλλοντικές ζημίες στα προστατευόμενα είδη δεν συνδέονται αυστηρά με το ίδιο το εργαλείο, αλλά με την παράνομη χρήση του.
Η καθολική απαγόρευση δεν θα αποτελέσει αποφασιστικό μέτρο κατά των αλιέων εκείνων που έχουν χρησιμοποιήσει και θα συνεχίσουν να χρησιμοποιούν παράνομα παρασυρόμενα δίχτυα, τόσο όσον αφορά την υπέρβαση του μέγιστου μήκους, όσο και σε σχέση με άλλες τεχνικές προδιαγραφές, ή όσον αφορά τη στόχευση των προστατευόμενων ειδών. Σε αυτή την περίπτωση, το πιο αποτελεσματικό μέτρο είναι να αυξηθούν οι δράσεις επιβολής του νόμου στη θάλασσα ή στην ξηρά. Επιπλέον, οι εθνικές αρχές των κρατών μελών θα πρέπει να αποδίδουν την ευθύνη της παράνομης αλιείας κατά τεκμήριο, όταν η συμπεριφορά των ψαράδων θεωρείται «κατά τεκμήριο» προσανατολισμένη στη διάπραξη παράνομης αλιείας με παρασυρόμενα δίχτυα.
Η παράνομη χρήση παρασυρόμενων διχτυών συνιστά σοβαρή παράβαση σύμφωνα με τους κανόνες της ΕΕ για την πρόληψη, αποτροπή και εξάλειψη της παράνομης, λαθραίας και άναρχης αλιείας (Κανονισμός ΠΛΑ (ΕΚ) 1005/2008). Όπως αναφέρεται στο Παράρτημα ΧΧΧ του κανονισμού εφαρμογής της Επιτροπής (ΕΕ) 404/2011, προβλέπεται ποινή 4 βαθμών για τη χρήση απαγορευμένων ή μη συμμορφούμενων εργαλείων.
Τα κράτη μέλη πρέπει συνεπώς να καθιερώσουν τα αναγκαία μέτρα και να συνεργάζονται μεταξύ τους και με τρίτες χώρες για να εντοπίζουν τους υπηκόους τους που επιδίδονται σε ΠΛΑ αλιεία, εξασφαλίζοντας την επιβολή των κατάλληλων κυρώσεων και ελέγχοντας τις δραστηριότητες των υπηκόων τους που συμμετέχουν σε αλιευτικά σκάφη τρίτων χωρών. Για το λόγο αυτό, ο εισηγητής θεωρεί ότι υπάρχει επείγουσα ανάγκη να αυξηθούν οι έλεγχοι σε μεγάλη κλίμακα, ιδίως στη Μεσόγειο, όπου το πρόβλημα των τυχαίων αλιευμάτων προστατευόμενων ειδών είναι μεγαλύτερο, όπως αναφέρεται από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή.
Κάθε αποτελεσματικός έλεγχος και εφαρμογή των κανόνων βασίζεται σε μια γενική αποδοχή από την αλιευτική κοινότητα. Πρέπει να βασίζεται περισσότερο στη συνεργασία με τα γνωμοδοτικά συμβούλια, προκειμένου να καταστούν ρεαλιστικοί οι στόχοι της μεταρρύθμισης της Κοινής Αλιευτικής Πολιτικής. Θα πρέπει επίσης να ληφθεί υπόψη ότι τα τεχνικά μέτρα, που η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εξετάζει, θα πρέπει να στοχεύουν στην ενίσχυση της απαγόρευσης αλίευσης προστατευόμενων ειδών και στην τακτική ενημέρωση του καταλόγου του παραρτήματος Ι.
Η τρέχουσα ρύθμιση για τα παρασυρόμενα δίχτυα στην ΕΕ, έχει επίσης καταδείξει κάποιες συγκεκριμένες αδυναμίες του νομικού πλαισίου που πρέπει επίσης να διορθωθούν. Ένας τρόπος για την αποτροπή πιθανών τρωτών σημείων θα ήταν να απαγορευτεί η διατήρηση επί του σκάφους παρασυρόμενων διχτυών με συνολικό μήκος άνω των 2,5 χιλιομέτρων ή η διατήρηση επί του σκάφους συγχρόνως πολλαπλών διαφορετικών εργαλείων. Άλλα μέτρα με τον ίδιο σκοπό θα ήταν η πρόβλεψη της δυνατότητα εκφόρτωσης των αλιευμάτων σε καθορισμένους λιμένες, προκειμένου να διευκολυνθεί το έργο των αρχών ελέγχου στα κράτη μέλη, όπως προβλέπεται από το άρθρο 15 του βασικού κανονισμού.
Σε σχέση με τη νόμιμη χρήση των παρασυρόμενων διχτυών θα μπορούσε πιθανότατα να υπάρξουν περιθώρια αναθεώρησης, προκειμένου να ελαχιστοποιηθούν τα παρεμπίπτοντα αλιεύματα και να μειωθεί η αλίευση ή ζημία σε προστατευόμενα είδη. Η αναθεώρηση αυτή θα μπορούσε να περιλαμβάνει θέματα όπως το επιτρεπόμενο μέγεθος ματιών ή τη μέγιστη /ελάχιστη απόσταση από την ακτή και άλλες πτυχές της χρήσης των παρασυρόμενων διχτυών. Αυτή η επανεξέταση πρέπει να γίνεται σε περιφερειακό επίπεδο, σύμφωνα με τη λογική του βασικού κανονισμού (άρθρο 18).
Σε περίπτωση που η αναθεώρηση θα οδηγήσει στη χρήση διαφορετικού εξοπλισμού ή αλλαγή των υφιστάμενων εργαλείων, αυτό θα μπορούσε να διευκολυνθεί από το Ευρωπαϊκό Ταμείο Θάλασσας και Αλιείας, προκειμένου να παρασχεθεί οικονομική υποστήριξη προς τους αλιείς άνδρες και γυναίκες κατά τη διάρκεια της μετάβασης και μετατροπής των εργαλείων.
Ένα άλλο πρόβλημα είναι η άδηλη αλιεία λόγω των παρασυρόμενων διχτυών που χάνονται στη θάλασσα: επ΄αυτού, θα μπορούσε να εξεταστεί κατά πόσον η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα πρέπει να εξουσιοδοτηθεί να θεσπίσει κανόνες σχετικά με την αναγνώριση και τη σήμανση των αλιευτικών εργαλείων, ώστε να προσδιορίζεται σαφώς σε ποιό σκάφος το χαμένο παρασυρόμενο δίχτυ ανήκει, και το αλιευτικό εργαλείο να επιστραφεί σε αυτό.
Σημαντικό ρόλο στο αποτελεσματικό σύστημα ελέγχων στη θάλασσα και στα λιμάνια μπορεί να διαδραματίσει η Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Αλιείας, προκειμένου να παράσχει ουσιαστική βοήθεια στις εθνικές ελεγκτικές αρχές κατά τη διάρκεια των επιχειρήσεων.
-------------------------
Πρόταση κανονισμού του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για τη θέσπιση απαγόρευσης της αλιείας με παρασυρόμενα δίχτυα
PE537.393v01-00
Επιτροπή Αλιείας
Εισηγήτρια: Renata Briano
