Ήδη από το 2014, όταν ο Συνήγορος του Πολίτη ανέλαβε την ειδική αρμοδιότητα του Εθνικού Μηχανισμού Πρόληψης Βασανιστηρίων1, το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Δικαιωμάτων του Ανθρώπου σε σειρά αποφάσεών του παραπέμπει συνεχώς σε σχετικές εκθέσεις της Αρχής. Το Δεκέμβριο 2023 το ίδιο Δικαστήριο, εφαρμόζοντας το άρθρο 36 § 2 του Κανονισμού του, ζήτησε επισήμως από το Συνήγορο του Πολίτη να παρέμβει ως «amicus curiae» εκθέτοντας τις απόψεις του για τις συνθήκες κράτησης στις ελληνικές φυλακές και ιδίως για το κατά πόσον η προσφυγή κρατουμένων κατ’ άρθρο 6α του Σωφρονιστικού Κώδικα αποτελεί «αποτελεσματικό ένδικο βοήθημα» υπό την έννοια του άρθρου 13 της Ευρωπαϊκής Σύμβασης Δικαιωμάτων του Ανθρώπου. Ανταποκρινόμενος, ο Συνήγορος του Πολίτη κατέθεσε αναλυτικό υπόμνημα2.
Σε πρόσφατη απόφασή του3, το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Δικαιωμάτων του Ανθρώπου συνεκτίμησε τις θέσεις του Συνηγόρου του Πολίτη, στις οποίες και παρέπεμψε εκτενέστατα. Ιδιαίτερη βαρύτητα δόθηκε στη διαπίστωσή του πως «οι πρόσφατες ποινικές μεταρρυθμίσεις, με αυξημένα ανώτατα όρια ποινών, αυστηρότερους κανόνες εκτέλεσης και αναστολής και επέκταση της φυλάκισης σε λιγότερο σοβαρά αδικήματα, ήταν πιθανό να επιδεινώσουν τον υφιστάμενο υπερπληθυσμό», στην προειδοποίησή του «πως ο υπερπληθυσμός δεν μπορεί να αντιμετωπιστεί μόνο με κατασκευή νέων φυλακών», καθώς και στις επιφυλάξεις του για την αποτελεσματικότητα του εν λόγω βοηθήματος (§§ 58-61 & 123-124 της απόφασης).
Συμμεριζόμενο τις ανωτέρω επισημάνσεις, το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο αναγνώρισε μεν ότι στη συγκεκριμένη περίπτωση ο προσφεύγων είχε αποζημιωθεί επαρκώς (με μεταγωγή σε άλλη φυλακή και ευεργετικό υπολογισμό ημερών έκτισης) για τις κακές συνθήκες κράτησής του, πλην όμως επιφυλάχθηκε ρητά «να επανεξετάσει μελλοντικά την εκτίμησή του, αν μεταγενέστερες προσφυγές και στοιχεία αποκαλύψουν επίμονες ελλείψεις», καθώς η αποζημίωση δεν απαλλάσσει το κράτος «από την υποχρέωση αντιμετώπισης των διαρθρωτικών αιτίων των ανεπαρκών συνθηκών κράτησης, ιδίως του υπερπληθυσμού», ενώ «η διαπίστωση αποτελεσματικότητας νοείται υπό το φως της ανάγκης, το προληπτικό σκέλος να επιφέρει στην πράξη την απαιτούμενη βελτίωση των συνθηκών».
Σε διαρκή θεσμικό διάλογο με το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο, ο Συνήγορος του Πολίτη συνεχίζει να παρακολουθεί τις σχετικές εξελίξεις και να παρεμβαίνει στο πλαίσιο της ανωτέρω ειδικής αρμοδιότητάς του.
Πληροφορίες: 2131306600
Αυτή η διεύθυνση ηλεκτρονικού ταχυδρομείου προστατεύεται από τους αυτοματισμούς αποστολέων ανεπιθύμητων μηνυμάτων. Χρειάζεται να ενεργοποιήσετε τη JavaScript για να μπορέσετε να τη δείτε.
1 Προαιρετικό Πρωτόκολλο στη Σύμβαση του ΟΗΕ κατά των Βασανιστηρίων και άλλων Μορφών Σκληρής, Απάνθρωπης ή Ταπεινωτικής Μεταχείρισης ή Τιμωρίας (OPCAT), νόμος 4228/2014
2 Τα κύρια σημεία του υπομνήματος συμπεριλήφθηκαν στην Ετήσια Έκθεση 2022-2023 του Εθνικού Μηχανισμού Πρόληψης https://www.synigoros.gr/api/files/download/556632
3 Απόφαση «Μαναβίσης κατά Ελλάδας» της 8.10.2026, https://hudoc.echr.coe.int/?i=001-253029
