Σύμφωνα με τις διατάξεις του Αστικού Κώδικα (1461,1462) τα πρόσωπα μπορεί να είναι συγγενείς εξ αίματος ή εξ αγχιστείας. Συγγένεια εξ αίματος υπάρχει αν το ένα πρόσωπο κατάγεται από το άλλο (συγγένεια μεταξύ ανιόντων και κατιόντων) και συγγένεια εξ αγχιστείας δημιουργείται με τον γάμο ή το σύμφωνο συμβίωσης. Ο βαθμός της συγγένειας ορίζεται από τον αριθμό των γεννήσεων που συνδέουν τα πρόσωπα.
Συγγενείς πρώτου βαθμού : α) εξ αίματος είναι οι γονείς και τα παιδιά, β) εξ αγχιστείας είναι ο σύζυγος, η σύζυγος, ο πεθερός, η πεθερά.
Συγγενείς δεύτερου βαθμού : α) εξ αίματος είναι οι παππούδες, γιαγιάδες, εγγόνια, β) εξ αγχιστείας είναι γαμπρός, νύφη, κουνιάδος, κουνιάδα και γ) εκ του πλαγίου τα αδέλφια.
Με το άρθρο 1 του Ν.1759/1988 προστέθηκε διάταξη στο τέλος του άρθρου 2 του ΑΝ.1846/1951 που ορίζει : «Επίσης, υπάγονται στην υποχρεωτική ασφάλιση του νόμου αυτού τα πρόσωπα που παρέχουν εργασία εντός των ορίων της χώρας κατά κύριο επάγγελμα σε εργοδότες με τους οποίους είναι σύζυγοι ή συγγενείς πρώτου και δεύτερου βαθμού συγγένειας, εφ` όσον για την εργασία τους αυτή δεν υπάγονται υποχρεωτικά ή προαιρετικά στην ασφάλιση άλλου φορέα κύριας ασφάλισης. Με κανονισμό ορίζονται οι όροι και οι προϋποθέσεις για την πραγματοποίηση της ασφάλισης των παραπάνω προσώπων. Οι ασφαλιστικές εισφορές δεν μπορεί να υπολογιστούν σε κατώτερη από την ασφαλιστική κλάση που αντιστοιχεί στο ημερομίσθιο του ανειδίκευτου εργάτη που ισχύει κάθε φορά».
Με το άρθρο 1 παρ.2 του Ν.4075/2012 ορίστηκε : « Στο τέλος της παρ. 1 του άρθρου 1 του Ν. 1759/1988 (Α΄ 50), όπως προστέθηκε στο τέλος του άρθρου 2 του Α.Ν. 1846/1951 (Α΄179), προστίθεται εδάφιο ως εξής: «Τα παραπάνω πρόσωπα υπάγονται και στην ασφάλιση όλων των κλάδων και λογαριασμών του Ο.Α.Ε.Δ., του Ο.Ε.Κ. και του Οργανισμού Εργατικής Εστίας.»».
Στον νόμο προβλέπεται υποχρεωτική ασφάλιση των ανωτέρω προσώπων με την προϋπόθεση ότι για την υπαγωγή στην ασφάλιση με τις διατάξεις αυτές είναι ότι για την εργασία τους αυτή στο συγγενικό πρόσωπο δεν υπάγονται υποχρεωτικά ή προαιρετικά στην ασφάλιση άλλου φορέα κύριας ασφάλισης. Παράδειγμα μισθωτός ασφαλισμένος στον ΕΦΚΑ-ΙΚΑ το απόγευμα εργάζεται στο λογιστικό γραφείο του πατέρα του. Για την απασχόληση στο γραφείο του πατέρα του , η οποία δεν είναι η κύρια , δεν μπορεί να ασφαλιστεί με τις διατάξεις αυτές.
Αντίθετα ιδιοκτήτης καταστήματος ασφαλισμένος στον ΕΦΚΑ-ΟΑΕΕ παράλληλα εργάζεται και σαν υπάλληλος στο γραφείο του εγγονού του. Για την εργασία του αυτή μπορεί να υπαχθεί στην ασφάλιση του ΕΦΚΑ-ΙΚΑ με τις παραπάνω διατάξεις, διότι ασφαλίζεται για την κύρια απασχόλησή του ήδη σε άλλο φορέα , τον ΕΦΚΑ-ΟΑΕΕ.
Η ασφάλιση των συζύγων ή συγγενών πρώτου και δεύτερου βαθμού συγγένειας είναι υποχρεωτική όχι όμως αυτοδίκαια. Αυτό διευκρινίστηκε με την εγκύκλιο ΙΚΑ 93/10-12-1996 Αρ. Πρωτ.: Α/20/252/226. Δηλαδή για να αρχίσει και να τελειώσει η ασφαλιστική σχέση των προσώπων αυτών, θα πρέπει να αναγγελθεί έγγραφα στο Ίδρυμα η έναρξη και, η διακοπή της απασχόλησης από το απασχολούμενο πρόσωπο ή από τον αποδέκτη των υπηρεσιών του. Θα πρέπει δηλαδή να γίνει δήλωση του εργοδότη (πρόσληψη ΠΣ ΕΡΓΑΝΗ ), ή του εργαζομένου για να αρχίσει η ασφάλιση των εν λόγω προσώπων. Δεν έχει την δυνατότητα ο ΕΦΚΑ να προχωρήσει μόνος του στην ασφάλιση των ανωτέρω προσώπων.
Αποδοχές επι των οποίων υπολογίζονται εισφορές :
Όσον αφορά τις αποδοχές, επί των οποίων υπολογίζονται οι εισφορές ο κανονισμός προβλέπει ότι θα λαμβάνονται υπόψη αυτές που προβλέπονται από τις ομοιοεπαγγελματικές συμβάσεις εργασίας για κάθε απασχόληση ή όταν πρόκειται για απασχολουμένους με κυμαινόμενες αποδοχές θα υπολογίζονται επί των τεκμαρτών ημερομισθίων που καθορίζονται από το Δ.Σ. του ΙΚΑ.
Σε καμία όμως περίπτωση, δεν μπορούν να υπολογίζονται οι εισφορές σε ασφαλιστική κλάση κατώτερη από αυτή που αντιστοιχεί το ημερομίσθιο του ανειδίκευτου εργάτη.
Ημέρες Ασφάλισης : O αριθμός των ημερών ασφάλισης δεν μπορεί να είναι μικρότερος των είκοσι πέντε (25) ανά μήνα, ανεξάρτητα από την διάρκεια της ημερήσιας απασχόλησης , πλήρης ή μειωμένη. Ο ΕΦΚΑ αναγνωρίζει λιγότερες μέρες απασχόλησης τον μήνα μόνο στις περιπτώσεις που λόγω της φύσης των εργασιών τους οι επιχειρήσεις λειτουργούν ορισμένες μέρες τον μήνα και τις υπόλοιπες είναι κλειστές (π.χ. κέντρα διασκέδασης, τα οποία αποδεδειγμένα λειτουργούν μόνο τα Σαββατοκύριακα).
Ποσοστά ασφαλιστικών εισφορών :
Με το άρθρο 1 παρ.2 του Ν.4075/2012 ορίστηκε : « Στο τέλος της παρ. 1 του άρθρου 1 του Ν. 1759/1988 (Α΄ 50), όπως προστέθηκε στο τέλος του άρθρου 2 του Α.Ν. 1846/1951 (Α΄179), προστίθεται εδάφιο ως εξής: «Τα παραπάνω πρόσωπα υπάγονται και στην ασφάλιση όλων των κλάδων και λογαριασμών του Ο.Α.Ε.Δ., του Ο.Ε.Κ. και του Οργανισμού Εργατικής Εστίας.»».
Ισχύουν τα προβλεπόμενα ποσοστά τα οποία μέχρι 31/12/2022 είναι : κρατήσεις ασφαλισμένου 14,12% , εισφορές εργοδότη 22,54%, σύνολο 36,66% . (Δείτε εδώ)
Επομένως και τα πρόσωπα αυτά δικαιούνται τακτική επιδότηση ανεργίας από τον ΟΑΕΔ σε καταγγελία της σύμβασης εργασίας (ισχύει από 11/4/2012 με τον Ν.4075/2012).
Οι ασφαλιστικές εισφορές δεν μπορούν σε καμμιά περίπτωση να υπολογιστούν σε ασφαλιστική κλάση που είναι κατώτερη από το ισχύον ημερομίσθιο του ανειδίκευτου εργάτη.
Εξαιρέσεις : Απασχολούμενοι σε ανεγειρόμενες ή επισκευαζόμενες οικοδομές που ανήκουν σε πρόσωπα με τα οποία είναι σύζυγοι ή συγγενείς πρώτου βαθμού συνεχίζουν να ασφαλίζονται με τα προβλεπόμενα από τον κανονισμό ασφάλισης οικοδόμων (άρθρο 7 Κανονισμού και ΕΓΚ.93/1996 ΙΚΑ).
Υπάγονται στην ασφάλιση του ΕΦΚΑ οι υπηρεσίες που παρέχουν οι σύζυγοι ή συγγενείς για τις οικιακές εργασίες;
Δεν υπάγονται στην ασφάλιση του ΕΦΚΑ οι σύζυγοι και οι συγγενείς πρώτου βαθμού για τις προσφερόμενες υπηρεσίες εντός της κοινής κατοικίας. Αντίθετα ασφαλίζονται υποχρεωτικά οι συγγενείς δεύτερου βαθμού για τις εντός της οικίας εργασίες.
Σύζυγος προσφέρει εργασία στην ατομική επιχείρηση του συζύγου η οποία έχει έδρα την κοινή τους κατοικία. Ασφαλίζεται ;
Για την απασχόληση συζύγου σε ατομική επιχείρηση με έδρα την κοινή τους κατοικία εφαρμόζεται ο κανονισμός ασφάλισης συγγενών που περιγράφουμε, δηλαδή υποχρεωτική αλλά αυτοδίκαια ασφάλιση.
Στην ατομική επιχείρηση που διατηρεί η Α απασχολείται περιοδικά η σύζυγος του γιού της (νύφη). Είναι υποχρεωμένη η πεθερά να ασφαλίσει την νύφη της ;
Οι νύφη, πεθερά, γαμπρός, πεθερός ανήκουν στην κατηγορία των συγγενών εξ αγχιστείας πρώτου βαθμού. Στον Κανονισμό Ασφάλισης συγγενών του ΙΚΑ και στον Ν.1759/1988 δεν προσδιορίζεται αναλυτικά αν με τις διατάξεις αυτές καλύπτονται και οι εξ αγχιστείας συγγενείς του εργοδότη. Το ΙΚΑ με την εγκύκλιο 23/1989 τονίζει ότι οι εξ αγχιστείας συγγενείς α και β βαθμού δεν καλύπτονται από τις παραπάνω διατάξεις για την ασφάλιση συγγενών και τα πρόσωπα αυτά συνεχίζουν να υπάγονται στην ασφάλιση του ΙΚΑ με τις γενικές διατάξεις.
Σε ατομική επιχείρηση απασχολείται ο αδερφός του επιχειρηματία ο οποίος έχει δική του οικογένεια και μένει σε ξεχωριστή κατοικία. Είναι υποχρεωτική η ασφάλισή του ;
Πρόκειται για β βαθμό συγγένειας και εφαρμόζεται ο κανονισμός ασφάλισης συγγενών, δηλαδή υποχρεωτική αλλά αυτοδίκαια ασφάλιση.
Σε εταιρεία Ε.Ε. απασχολείται η κόρη του διαχειριστή και εταίρου της Ε.Ε., δηλαδή πρόσωπο α βαθμού συγγένειας. Υπάρχει υποχρέωση ασφάλισης ;
Η ασφάλιση προσώπων που απασχολούνται σε κάθε είδους νομικά πρόσωπα και νομικές οντότητες (ΟΕ, ΕΕ, ΙΚΕ, ΕΠΕ, ΑΕ, Συν/σμοί, κλπ) και συνδέονται με α και β βαθμό συγγένειας με τις Διοικήσεις, τους εταίρους, μετόχους των οντοτήτων αυτών είναι υποχρεωτική με τις γενικές διατάξεις του ΕΦΚΑ-ΙΚΑ. Δεν ισχύει ο κανονισμός ασφάλισης συγγενών προσώπων.
Πηγές :
Αστικός Κώδικας
Α.Ν.1846/1951, Ν.1759/1988, Ν.4075/2012.
Κανονισμός Ασφάλισης ΙΚΑ των συγγενικών προσώπων.
Εγκύκλιος ΙΚΑ 23/1989 Α20/252.
Εγκύκλιος ΙΚΑ 93/1996.
Εγκύκλιος ΙΚΑ αρ. 11/13-2-2013 , ΑΡ.ΠΡΩΤ.α20/252/255/1.
Εγκύκλιος ΙΚΑ 32/2016 ασφάλιση μελών συμφώνου συμβίωσης.
Συντακτική Ομάδα Oenet
