Οι εταιρείες διακρίνονται σε προσωπικές και κεφαλαιουχικές. Στις προσωπικές εταιρείες ανήκουν η ομόρρυθμη, η ετερόρρυθμη και η αφανής εταιρεία, ενώ στις κεφαλαιουχικές η ΙΚΕ (Ιδιωτική Κεφαλαιουχική Εταιρεία), η ΕΠΕ (Εταιρεία Περιορισμένης Ευθύνης) και η ΑΕ (Ανώνυμη Εταιρεία). Οι πρώτες επικεντρώνονται στους εταίρους, για αυτό και ονομάζονται προσωπικές, ενώ οι δεύτερες στο κεφάλαιο, δηλαδή στις εισφορές κάθε εταίρου στην εταιρεία.
Για να δημιουργηθεί μια εταιρεία απαραίτητο στοιχείο είναι η ύπαρξη εταιρικού σκοπού. Ως εταιρικός σκοπός θεωρείται το σύνολο των στόχων για την επίτευξη των οποίων οι εταίροι προχωρούν στη σύσταση της εταιρείας. Επομένως η σύσταση της εταιρείας βασίζεται σε ένα πλέγμα στόχων, εκ των οποίων κύριος στόχος είναι η επιδίωξη κέρδους, για τους οποίους οι εταίροι έχουν επιθυμία να συνδιαλλαγούν και να συνεργαστούν.
Φυσικό επόμενο είναι να αναρωτιόμαστε τι γίνεται στην περίπτωση που μια εταιρεία δεν έχει εταιρικό σκοπό. Αν δύο ή περισσότερα άτομα προχωρούν στη σύσταση εταιρείας χωρίς να έχουν κοινό σκοπό να διευρύνουν την επιχειρηματική τους δραστηριότητα, να αποκτήσουν κέρδη και πελατεία και να συνεργαστούν για την πραγμάτωση αυτών των σκοπών, τότε θεωρούμε ότι η εταιρεία αυτή δεν έχει πραγματική νομική προσωπικότητα. Πρακτικά, λοιπόν, η εταιρεία αυτή δημιουργείται για υποκρυπτόμενους σκοπούς των διαχειριστών της.
Σε τί θα μπορούσε να χρησιμεύσει λοιπόν η εικονική εταιρεία ή αλλιώς η εταιρεία «φάντασμα»;
Μια εταιρεία χωρίς εταιρικό σκοπό και νομική προσωπικότητα, δηλαδή μια εταιρεία χωρίς έγκυρο λόγο ύπαρξης, η οποία ουσιαστικά είναι παράνομη και άκυρη θα μπορούσε να έχει στόχους οικονομικούς. Για παράδειγμα, αν μια εταιρεία βρίσκεται σε οικονομική δυσχέρεια, οι εταίροι της είναι πιθανό να προβούν στη σύσταση ενός νέου νομικού προσώπου, προκειμένου να μεταφέρουν εκεί τα περιουσιακά στοιχεία της εταιρείας που βρίσκεται σε οικονομική δυσχέρεια, έτσι ώστε να προλάβουν την δέσμευση των περιουσιακών αυτών στοιχείων από νομικά ελαττώματα όπως η υποθήκη, ή να αποτρέψουν την κατάσχεσή τους. Τέτοιες ενέργειες οδηγούν σε καταδολίευση των δανειστών, οι οποίοι σε περιπτώσεις όπως η πτώχευση και εκκαθάριση της οικονομικά δυσχερούς επιχείρησης, όπου επέρχεται προτεραιότητα στην αποπληρωμή των υποχρεώσεων και απαιτήσεων (Προτεραιότητα έχουν τα δικαστικά έξοδα, οι μισθοδοσίες, οι προνομιούχοι δανειστές και έπειτα οι εγχειρόγραφοι δανειστές), χάνουν την ευκαιρία να αποζημιωθούν εγκαίρως ή και ολικώς.
Η εικονική εταιρεία δεν έχει οικονομική δραστηριότητα, δηλαδή δεν παρουσιάζει κάποια δραστηριότητα που να συνίσταται σε προσφορά αγαθών ή υπηρεσιών σε μια σχετική αγορά. Ως οικονομική δραστηριότητα θα μπορούσε να θεωρηθεί και η δραστηριότητα ενός φορέα του οποίου ο χαρακτήρας είναι μη κερδοσκοπικός, με την προϋπόθεση η δραστηριότητα αυτή θα μπορούσε να ασκηθεί από φορέα με κερδοσκοπικό χαρακτήρα κατόπιν καταβολής αντιτίμου. Ο σκοπός της είναι λοιπόν φαινομενικός, με πρόθεση των διαχειριστών την μεγιστοποίηση του προσωπικού τους οφέλους και με συνέπεια την εξαπάτηση τόσο των συμβαλλόμενων, εφόσον υπάρχουν, αλλά και του κράτους, εφόσον η εικονική εταιρεία είναι πιθανό να δημιουργηθεί και για φορολογικούς λόγους.
Τέτοιοι φορολογικοί σκοποί είναι η αποφυγή καταβολής υψηλών φόρων μέσω μεταφοράς περιουσιακών στοιχείων και χρηματοοικονομικών ροών σε εικονικές εταιρείες οι οποίες δεν παρουσιάζουν αύξηση εσόδων και κεφαλαίων, με αποτέλεσμα να υπόκεινται σε μικρό ποσοστό φόρου, ενώ συχνά αποφεύγεται εξ’ ολοκλήρου η καταβολή φόρων. Τις συνέπειες τέτοιων ενεργειών επιθυμεί να αποτρέψει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, για αυτό και στις 22/12/2021 προέβη σε πρόταση, η οποία θα τεθεί σε ισχύ από 1/1/2024, κατόπιν έγκρισης από τα κράτη-μέλη, προκειμένου να αποτραπούν συμπεριφορές αθέμιτου ανταγωνισμού με καταχρηστικές πρακτικές οι οποίες καταστρατηγούν τα χρηστά και συναλλακτικά ήθη.
Σχετικά με το φλέγον αυτό ζήτημα, ο επίτροπος Οικονομίας, κ. Πάολο Τζεντιλόνι, δήλωσε: «Με την πρόταση αυτή θα ασκηθεί μεγαλύτερη πίεση στις εικονικές εταιρείες, διότι θεσπίζονται πρότυπα διαφάνειας που έχουν ως στόχο να εντοπίζονται ευκολότερα οι περιπτώσεις κατάχρησης εικονικών οντοτήτων για φορολογικούς σκοπούς. Η πρότασή μας καθορίζει αντικειμενικούς δείκτες που βοηθούν τις εθνικές φορολογικές αρχές να εντοπίζουν τις εταιρείες που υπάρχουν μόνο στα χαρτιά: οι εικονικές εταιρείες που εντοπίζονται με τον τρόπο αυτόν θα υπόκεινται σε νέες υποχρεώσεις υποβολής φορολογικών στοιχείων και δεν θα μπορούν πλέον να επωφελούνται από φορολογικά πλεονεκτήματα. Πρόκειται για ένα ακόμη σημαντικό βήμα στον αγώνα μας κατά της φοροαποφυγής και της φοροδιαφυγής στην Ευρωπαϊκή Ένωση».
ΒΛΑΒΙΑΝΟΥ ΓΕΩΡΓΙΑ-ΧΡΙΣΤΙΝΑ
ΝΟΜΙΚΟΣ-ΔΗΜΟΣΙΟΓΡΑΦΟΣ
Συντακτική Ομάδα Oenet
