Οι προσωπικές εταιρείες διαφέρουν με τις κεφαλαιουχικές, καθώς επηρεάζονται από γεγονότα που αφορούν τους εταίρους ως φυσικά πρόσωπα, όπως ο θάνατος και η πτώχευση, γεγονός που δεν επηρεάζει τις κεφαλαιουχικές. Η διοίκηση τις εταιρείας στις προσωπικές εταιρείες διενεργείται από τους εταίρους, κάτι που δεν είναι απαραίτητο στις κεφαλαιουχικές πέρα από όταν τίθεται ζήτημα ζωτικής σημασίας.
Αυτό που μας ενδιαφέρει περισσότερο, είναι το γεγονός ότι στις προσωπικές εταιρείες η ευθύνη για εταιρικές οφειλές επεκτείνεται στο πρόσωπο των εταίρων, ενώ στις κεφαλαιουχικές περιορίζεται στο κεφάλαιο της εταιρείας, ενώ κάθε εταίρος ευθύνεται για ποσό ύψους της εισφοράς του.
Η ευθύνη των εταίρων όμως διαφέρει επιμέρους στις προσωπικές εταιρείες. Προτού αναλύσουμε για την ευθύνη των εταίρων στην ομόρρυθμη και την ετερόρρυθμη εταιρεία, οι οποίες αποτελούν προσωπικές εταιρείες, ας πούμε λίγα λόγια για κάθε μία.
Η ομόρρυθμη είναι εταιρεία με νομική προσωπικότητα που επιδιώκει εμπορικό σκοπό και για τα χρέη της οποίας ευθύνονται παράλληλα όλοι οι εταίροι απεριόριστα και εις ολόκληρον (αρ. 249 Ν. 4072/2012). Η επωνυμία της ομόρρυθμης εταιρείας αποτελείται είτε από το όνομα ενός ή περισσότερων εταίρων είτε από το αντικείμενο της επιχείρησης είτε από άλλες ενδείξεις με την προσθήκη των λέξεων «ομόρρυθμη εταιρεία», ολογράφως ή με τη σύντμηση «Ο.Ε.» (αρ. 250 Ν. 4072/2012). Η ομόρρυθμη εταιρεία καταχωρίζεται στο Γενικό Εμπορικό Μητρώο (Γ.Ε.ΜΗ.) με τη σύμπραξη όλων των εταίρων. Η διαδικασία της δημοσιότητας είναι μείζονος σημασίας, καθώς για να αποκτήσει νομική προσωπικότητα η εταιρεία πρέπει να προηγηθεί η καταχώρησή της στο Γ.Ε.ΜΗ. (αρ. 251 Ν. 4072/2012).
Οι αποφάσεις στην ομόρρυθμη εταιρεία λαμβάνονται κατόπιν συμφωνίας όλων των εταίρων, εκτός αν υπάρχει συμφωνία λήψης αποφάσεων από την πλειοψηφία (αρ. 253 Ν. 4072/2012). Δικαίωμα διαχείρισης πάλι έχουν όλοι οι εταίροι, επομένως αν δεν ορίζεται διαφορετικά διαχείριση ασκούν όλοι οι εταίροι και δύνανται να ενεργούν ο καθένας χωριστά (αρ. 254 Ν. 4072/2012). Οι εταίροι της ομόρρυθμης εταιρείας συμμετέχουν στα κέρδη και τις ζημίες κατά το ποσοστό συμμετοχής τους (αρ. 255 Ν. 4072/2012). Εξουσία εκπροσώπησης αναφορικά με ενέργειες για την πραγματοποίηση του εταιρικού σκοπού έχει κάθε εταίρος, εκτός αν ορίζεται διαφορετικά στην εταιρική σύμβαση (αρ. 257 Ν. 4072/2012). Η εξουσία εκπροσώπησης αφορά στην εξουσία του εκπροσώπου να εκπροσωπεί την εταιρεία δικαστικά και εξώδικα.
Η ετερόρρυθμη εταιρεία έχει και αυτή, όπως και η ομόρρυθμη, νομική προσωπικότητα, επιδιώκει εμπορικό σκοπό, ενώ για τα χρέη της ευθύνεται τουλάχιστον ένας από τους εταίρους περιορισμένα και ένας άλλος εταίρος απεριόριστα (αρ. 271 Ν. 4072/2012). Η επωνυμία της ετερόρρυθμης εταιρείας σχηματίζεται είτε από το όνομα ενός ή περισσότερων ομόρρυθμων εταίρων είτε από το αντικείμενο της επιχείρησης είτε από άλλες ενδείξεις, με την προσθήκη των λέξεων «ετερόρρυθμη εταιρεία», ολογράφως ή με τη σύντμηση «Ε.Ε.». Αν στην επωνυμία περιληφθεί το όνομα ετερόρρυθμου εταίρου, τότε αυτός θα ευθύνεται απεριόριστα για τα εταιρικά χρέη, εκτός αν ο τρίτος που συναλλάχθηκε με την εταιρεία γνώριζε ότι είναι ετερόρρυθμος εταίρος (αρ. 272 Ν. 4072/2012). Η ετερόρρυθμη εταιρεία καταχωρείται και αυτή στο Γ.Ε.ΜΗ. (αρ. 273 Ν. 4072/2012). Ο ετερόρρυθμος εταίρος δεν συμμετέχει στη διαχείριση των εταιρικών υποθέσεων, ούτε και στη λήψη των αποφάσεων, εκτός αν ορίζεται διαφορετικά στην εταιρική σύμβαση (αρ. 274 Ν. 4072/2012). Κατά συνέπεια, δεν έχει δικαίωμα εναντίωσης σε πράξη που ενεργεί άλλος διαχειριστής εταίρος, εκτός αν η πράξη υπερβαίνει τη συνήθη διαχείριση, εν αντιθέσει με την ομόρρυθμη εταιρεία όπου κάθε εταίρος μπορεί να αντιταχθεί σε πράξη διαχείρισης άλλου εταίρου, ο οποίος κατά συνέπεια δεν πρέπει και να την τελέσει.
Ο ετερόρρυθμος εταίρος έχει δικαίωμα ελέγχου των εταιρικών λογαριασμών (αρ. 275 Ν. 4072/2012), και συμμετοχής στα κέρδη και τις ζημίες αναλογικά με το ποσό που έχει εισφέρει στην εταιρεία (αρ. 277 Ν. 4072/2012). Ο ετερόρρυθμος εταίρος δεν έχει εξουσία εκπροσώπησης της εταιρείας εν αντιθέσει με τον ομόρρυθμο, εκτός αν του ανατίθεται μέσα από την εταιρική σύμβαση, με ευθύνη όμως του ομόρρυθμου εταίρου (αρ. 278 Ν. 4072/2012).
Βλέπουμε λοιπόν ότι τα δικαιώματα και οι ευθύνες των ομόρρυθμων εταίρων έχουν μεγαλύτερη έκταση από αυτά του ετερόρρυθμου, του οποίου περιορίζονται κυρίως στο βαθμό που έχει εισφέρει στην εταιρεία. Από τα παραπάνω άρθρα, φαίνεται ότι η ευθύνη του ομόρρυθμου εταίρου θεμελιώνεται σε μεγαλύτερο βαθμό σε σχέση με του ετερόρρυθμου όπως θα αναλύσουμε στη συνέχεια. Αυτό φαίνεται τη στιγμή που στην ετερόρρυθμη εταιρεία η ευθύνη για πράξεις του ετερόρρυθμου εταίρου όπως η εκπροσώπηση έγκειται στον ομόρρυθμο εταίρο, εκτός αν ο τρίτος συμβαλλόμενος γνωρίζει ότι έχει ότι συναλλάχθηκε με τον ετερόρρυθμο εταίρο.
Παρότι δικαιώματα όπως η διαχείριση, η εκπροσώπηση δεν θεμελιώνονται αυτοδικαίως για τον ετερόρρυθμο εταίρο όπως στον ομόρρυθμο, υπάρχει η δυνατότητα να τα αποκτήσει αν οριστεί στην εταιρική σύμβαση. Ωστόσο, η ευθύνη του είναι περιορισμένη, ακόμη και τη στιγμή που κατέχει σχεδόν ίδια δικαιώματα με τον ομόρρυθμο εταίρο.
Θεμελίωση ευθύνης ομόρρυθμων εταίρων (άρθρο 258 Ν. 4052/2012)
1. Συμφωνία για περιορισμό ή αποκλεισμό της ευθύνης των εταίρων κατά την παράγραφο 1 του άρθρου 249 δεν ισχύει έναντι των τρίτων.
2. Ο εταίρος που ενάγεται για εκπλήρωση εταιρικής υποχρέωσης, μπορεί να προβάλλει ενστάσεις που δεν θεμελιώνονται στο πρόσωπό του, μόνον εφόσον θα μπορούσαν να προβληθούν από την εταιρεία.
3. Ο εταίρος που εισέρχεται στην εταιρεία ευθύνεται απεριόριστα και εις ολόκληρον και για τα υπάρχοντα πριν από την είσοδό του εταιρικά χρέη. Αντίθετη συμφωνία δεν ισχύει έναντι των τρίτων.
Από το παραπάνω άρθρο συνάγονται τα εξής. Αρχικά, η ευθύνη κάθε ομόρρυθμου εταίρου είναι απεριόριστη όσον αφορά στις υποχρεώσεις της εταιρείας προς τρίτα πρόσωπα. Επομένως η ευθύνη των ομόρρυθμων εταίρων ποτέ δεν αποκλείεται έναντι τρίτων, πάντα δεσμεύεται (παρ. 1). Ο ομόρρυθμος εταίρος που ενάγεται για πράξη που έχει τελέσει στο πλαίσιο της πραγμάτωσης του εταιρικού σκοπού έχει δικαίωμα να προβάλλει ενστάσεις τις οποίες θα μπορούσε να προβάλλει η ίδια η εταιρεία (παρ. 2). Ο εταίρος που εισέρχεται στην εταιρεία ευθύνεται απεριόριστα ακόμη και για εταιρικά χρέη που υφίστανται και πριν εισέλθει στην εταιρεία (παρ. 3).
Η ευθύνη των ομόρρυθμων εταίρων είναι ευθύνη εις ολόκληρον, είτε προκύπτει από συμβάσεις είτε από αδικήματα. Ευθύνη εις ολόκληρον σημαίνει ότι κάθε εταίρος υποχρεούται να πληρώσει ολόκληρο το ποσό του χρέους προς το δανειστή, δηλαδή οι εταίροι δεν ευθύνονται διαιρετά κατά ίσα μέρη. Ο δανειστής μπορεί λοιπόν να ζητήσει την εκπλήρωση ολόκληρης της υποχρέωσης από κάθε εταίρο, δεν δεσμεύεται να ζητήσει συγκεκριμένο ποσό από κάθε έναν από αυτούς. Η ευθύνη είναι προσωπική και απεριόριστη, καθώς δεν περιορίζεται στην εισφορά του εταίρου στην εταιρεία, αλλά εκτείνεται στην προσωπική περιουσία του εταίρου. Επομένως, τα ατομικά περιουσιακά στοιχεία δύνανται να δεσμευτούν από το δανειστή. Ο δανειστής έχει τη δυνατότητα να αξιώσει την αποκατάσταση της ζημίας του απευθείας από την ατομική περιουσία των εταίρων, δεν δεσμεύεται να την αξιώσει σε πρώτη φάση από την εταιρική περιουσία. Ο δανειστής μπορεί να επιλέξει να αξιώσει αποζημίωση είτε κατά της εταιρίας ως νομική προσωπικότητα είτε κατά ενός ή περισσότερων εταίρων είτε κατά όλων των εταίρων συλλογικά και της εταιρίας μαζί.
Προηγουμένως αναφέραμε ότι η ευθύνη είναι εις ολόκληρον, δηλαδή ο εταίρος δεσμεύεται για την καταβολή όλου του ποσού. Αν καταβάλει όμως το ποσό οι υπόλοιποι εταίροι απαλλάσσονται; Αν καταβληθεί το ποσό από έναν εταίρο η ευθύνη της εταιρείας και των εταίρων απέναντι στο δανειστή αποσβήνεται, ωστόσο μόνο ως προς το πρόσωπο του δανειστή. Τι εννοούμε με αυτό: Τα δικαιώματα του αρχικού δανειστή υποκαθίστανται στο πρόσωπο του εταίρου που κατέβαλε το χρέος. Έτσι, αυτός μπορεί να στραφεί κατά της εταιρείας και των υπόλοιπων εταίρων για να λάβει το μερίδιο που του αναλογεί. Ωστόσο, πρέπει πρώτα να αναζητήσει το ποσό από την εταιρεία και ύστερα κατά των εταίρων.
Σε περίπτωση αποχώρησης του εταίρου, η ευθύνη του δεν αποσβήνεται, αρκεί τα χρέη αυτά να είχαν πραγματοποιηθεί όσο ήταν εταίρος. Αν η εταιρεία προβεί σε λύση και εκκαθάριση οι δανειστές έχουν περιθώριο αξίωσης των χρεών κατά των εταίρων για 5 έτη.
Θεμελίωση ευθύνης ετερόρρυθμου εταίρου (αρ. 279, 280 Ν. 4072/2012)
Αρ. 279: 1. O ετερόρρυθμος εταίρος, που έχει καταβάλει στην εταιρεία την εισφορά του, δεν ευθύνεται για τα χρέη της εταιρείας. Σε αντίθετη περίπτωση ευθύνεται προσωπικά μέχρι του ποσού της εισφοράς του.
2. Ο εισερχόμενος μετά τη σύσταση της εταιρείας ετερόρρυθμος εταίρος ευθύνεται και για τα προ της εισόδου του χρέη, σύμφωνα με την παράγραφο 1.
3. Αντίθετη συμφωνία όσον αφορά στην ευθύνη του ετερόρρυθμου εταίρου, όπως ορίζεται στο παρόν άρθρο, δεν ισχύει έναντι των τρίτων.
Αρ. 280: Σε περίπτωση έναρξης λειτουργίας της εταιρείας πριν από την εγγραφή της στο Γ.Ε.ΜΗ., κάθε ετερόρρυθμος εταίρος ευθύνεται για τα χρέη που δημιουργήθηκαν κα τά το διάστημα αυτό ως ομόρρυθμος, εκτός αν οι τρίτοι γνώριζαν ότι συμμετείχε στην εταιρεία ως ετερόρρυθμος εταίρος. Το ίδιο ισχύει και αν ο ετερόρρυθμος εταίρος εισήλθε στην εταιρεία μετά την έναρξη λειτουργίας της, αλλά πριν από την εγγραφή της στο Γ.Ε.ΜΗ..
Σύμφωνα με το άρθρο 279, η ευθύνη του ετερόρρυθμου εταίρου περιορίζεται στο να καταβάλει την εισφορά του. Αν καταβάλει την εισφορά του δεν θεμελιώνεται η ευθύνη του για χρέη της εταιρείας. Η ευθύνη του θεμελιώνεται σε περίπτωση που δεν καταβάλλει την εισφορά του, όμως όχι απεριόριστα. Η ευθύνη του είναι περιορισμένη στο ύψος της εισφοράς του, δεν είναι μικρότερη από το ύψος της, όμως ούτε και μεγαλύτερη. Αν δεν έχει καταβάλει την εισφορά του και αυτή είναι ίση με το ποσό του χρέους, τότε ευθύνεται εις ολόκληρον με τους υπόλοιπους εταίρους απέναντι στους δανειστές. Ο ετερόρρυθμος εταίρος μπορεί όμως να αξιώσει με τη σειρά του το ποσό από την εταιρεία πρώτα και ύστερα από τους υπόλοιπους εταίρους.
Αξίζει να σημειωθεί ότι η ευθύνη του είναι μεν περιορισμένη, δηλαδή εκτείνεται στο ποσό της εισφοράς του, παρόλα αυτά η ατομική του περιουσία δύναται να δεσμευτεί ώστε να την καταβάλει. Βλέπουμε λοιπόν ότι η ευθύνη του ετερόρρυθμου εταίρου δεσμεύεται δυσκολότερα σε σχέση με αυτή του ομόρρυθμου. Ωστόσο, τη στιγμή που θα δεσμευτεί υπάρχει ίδιο ρίσκο με αυτό που έχει ο ομόρρυθμος εταίρος αναφορικά με την ατομική περιουσία. Έτσι, στις προσωπικές εταιρείες όταν τίθενται ζητήματα ευθύνης η εταιρική και η ατομική περιουσία γίνονται ένα, καθώς ο δανειστής δεν δεσμεύεται να αξιώσει την αποκατάσταση της ζημίας του αποκλειστικά από την εταιρεία. Δεν δεσμεύεται καν να την αξιώσει πρώτα από την εταιρεία και μετά από τον εταίρο, έχει ελευθερία επιλογής. Η παραγραφή της ευθύνης απέναντι στους δανειστές είναι και για τον ετερόρρυθμο εταίρο τα 5 έτη, καθώς δεν υφίσταται άλλη ρύθμιση που να ορίζει διαφορετικά.
ΒΛΑΒΙΑΝΟΥ ΓΕΩΡΓΙΑ-ΧΡΙΣΤΙΝΑ
ΝΟΜΙΚΟΣ-ΔΗΜΟΣΙΟΓΡΑΦΟΣ
Συντακτική Ομάδα Oenet
