Α) ΘΕΣΜΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ. Βάσει του άρθρου 35 παράγραφος 1 του Νόμου 4430/2016 καταργήθηκαν οι διατάξεις των άρθρων 1 έως 17 του Νόμου 4019/2011 που, μαζί με τις γενικές διατάξεις του Νόμου 1667/1986 (περί αστικών συνεταιρισμών), όριζαν το θεσμικό πλαίσιο των ΚΟΙΝΣΕΠ εν Ελλάδι. Πλέον το θεσμικό πλαίσιο των ΚΟΙΝΣΕΠ καθορίζεται από τις διατάξεις των άρθρων 14 έως 23 του Νόμου 4430/2016 και τις γενικές διατάξεις του Νόμου 1667/1986. Βασικά οι ΚΟΙΝΣΕΠ είναι φορείς της Κοινωνικής Οικονομίας• αποτελούν ένα είδος αστικού συνεταιρισμού με κοινωνικό σκοπό και αποκτούν εκ του νόμου την εμπορική ιδιότητα.
Β) ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΣ ΣΚΟΠΟΣ. α) Ο κοινωνικός σκοπός μιας ΚΟΙΝΣΕΠ αφορά στο σύνολο των οικονομικών, επιχειρηματικών, παραγωγικών και κοινωνικών δράσεων μιας επιχείρησης, με επιδίωξη το κοινωνικό όφελος και γενικότερα την εξυπηρέτηση του κοινωνικού συμφέροντος. Οι ΚΟΙΝΣΕΠ διακρίνονται σε ΚΟΙΝΣΕΠ ΕΝΤΑΞΗΣ και σε ΚΟΙΝΣΕΠ ΣΥΛΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΩΦΕΛΕΙΑΣ.
β) Σύμφωνα με το άρθρο 14 παράγραφος 2 στοιχείο β) του Νόμου 4430/2016, οι ΚΟΙΝΣΕΠ ΣΥΛΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΩΦΕΛΕΙΑΣ «αναπτύσσουν δραστηριότητες “βιώσιμης ανάπτυξης” ή και παρέχουν “κοινωνικές υπηρεσίες γενικού ενδιαφέροντος”», με αντικείμενο την παραγωγή προϊόντων και παροχή υπηρεσιών σχετικών με τον πολιτισμό, το περιβάλλον, την οικολογία, την εκπαίδευση, την αξιοποίηση τοπικών προϊόντων, τη διατήρηση παραδοσιακών δραστηριοτήτων και επαγγελμάτων, την προώθηση της απασχόλησης, την ενδυνάμωση της κοινωνικής συνοχής και τη βελτίωση της τοπικής και περιφερειακής ανάπτυξης.
Γ) ΜΕΛΗ. α) Κάθε (ικανό προς δικαιοπραξία) φυσικό πρόσωπο, αλλά και νομικά πρόσωπα (επιχειρήσεις, οργανισμοί κλπ) μπορούν να συμμετέχουν ως μέλη σε μια ΚΟΙΝΣΕΠ. Όμως τα νομικά πρόσωπα (μέλη μιας ΚΟΙΝΣΕΠ) δεν μπορούν να είναι περισσότερα από το 1/3 του συνόλου των μελών μιας ΚΟΙΝΣΕΠ (άρθρο 14 παράγραφος 4 του Νόμου 4430/2016). Ας ληφθεί υπόψη ότι δεν επιτρέπεται η συμμετοχή των Οργανισμών Τοπικής Αυτοδιοίκησης και των νομικών προσώπων δημοσίου δικαίου που υπάγονται σε αυτούς σε ΚΟΙΝΣΕΠ (1). Σύμφωνα με το άρθρο 14 παράγραφος 6 του Νόμου 4430/2016, μια ΚΟΙΝΣΕΠ δεν μπορεί να είναι μέλος άλλης ΚΟΙΝΣΕΠ με την ίδια δραστηριότητα.
β) Σε γενικές γραμμές, η συμμετοχή ενός φυσικού προσώπου ως μέλους σε μια ΚΟΙΝΣΕΠ δεν του προσδίδει την εμπορική ιδιότητα και δεν του δημιουργεί ατομικές ασφαλιστικές ή φορολογικές υποχρεώσεις(άρθρο 14 παράγραφος 7 του Νόμου 4430/2016). Αυτό σημαίνει ότι μέλος μιας ΚΟΙΝΣΕΠ μπορεί να γίνει ένας άνεργος, ένας επιχειρηματίας, ένας φοιτητής, ένας συνταξιούχος, ένας εργαζόμενος, ένας δημόσιος υπάλληλος, ο οποιοσδήποτε (ικανός προς δικαιοπραξία) πολίτης. Με μόνο τη συμμετοχή του ως μέλος σε μια ΚΟΙΝΣΕΠ δεν επιβαρύνεται φορολογικά, δεν ασφαλίζεται ως έμπορος ή ελεύθερος επαγγελματίας, δεν χάνει τη σύνταξή του ή το επίδομα ανεργίας που τυχόν παίρνει.
γ) Για τη σύσταση ΚΟΙΝΣΕΠ ΣΥΛΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΩΦΕΛΕΙΑΣ απαιτείται η συμμετοχή σε αυτή (και η υπογραφή του καταστατικού της) από τουλάχιστον πέντε (5) πρόσωπα, φυσικά ή νομικά (άρθρο 15 παράγραφος 2 του Νόμου 4430/2016).
δ) Τα μέλη μιας ΚΟΙΝΣΕΠ συμμετέχουν στις διαδικασίες της με μια ψήφο, ανεξάρτητα από τον αριθμό των συνεταιριστικών μερίδων που κατέχουν. Ας σημειωθεί ότι το κεφάλαιο κάθε ΚΟΙΝΣΕΠ διαιρείται σε συνεταιριστικές μερίδες, ο αριθμός των οποίων, καθώς και η ονομαστική τους αξία, που είναι ίδια για κάθε μερίδα, καθορίζονται στο καταστατικό της. Κάθε μέλος κατέχει τουλάχιστον μία (υποχρεωτική) συνεταιριστική μερίδα (2) ως ελάχιστη χρηματική συμμετοχή στο κεφάλαιο της ΚΟΙΝΣΕΠ, το ύψος της οποίας δεν μπορεί να είναι κατώτερο των εκατό (100) ευρώ. Να επισημανθεί ότι η διάταξη του άρθρου 16 παράγραφος 5 του Νόμου 4430/2016 ρυθμίζει διεξοδικά το θέμα της ευθύνης των μελών μιας ΚΟΙΝΣΕΠ ως προς τις εταιρικές υποχρεώσεις γενικά και ειδικά για τις οφειλές της ΚΟΙΝΣΕΠ προς το δημόσιο (3). Σε γενικές γραμμές, το μέλος μιας ΚΟΙΝΣΕΠ, πέραν του ποσού που καταβάλλει για την απόκτηση της συνεταιριστικής του μερίδας, δεν έχει άλλη ευθύνη έναντι των δανειστών της ΚΟΙΝΣΕΠ (4).
ε) Σύμφωνα με το άρθρο 17 του Νόμου 4430/2016, τα μέλη μιας ΚΟΙΝΣΕΠ μπορούν να εργάζονται σε αυτή, με σχέση εξαρτημένης εργασίας, να αμείβονται για την εργασία τους και (γενικά) να έχουν όλα τα δικαιώματα και τις υποχρεώσεις που απορρέουν από την εργατική και ασφαλιστική νομοθεσία (5). Επίσης τα μέλη μιας ΚΟΙΝΣΕΠ μπορούν να παρέχουν σε αυτή τις υπηρεσίες τους με σχέση μη αμειβόμενης σύμβασης εντολής (άρθρα 713 επ. ΑΚ) (6). Αντίθετα, τα μη μέλη που εργάζονται σε μια ΚΟΙΝΣΕΠ δεν μπορούν να υπερβαίνουν το σαράντα τοις εκατό (40%) του συνόλου των εργαζομένων της (άρθρο 18 του Νόμου 4430/2016).
στ) Με την αποχώρηση (7), την αποβολή (8) ή τη μεταβίβαση της συνεταιριστικής του μερίδας (9) ένα μέλος μιας ΚΟΙΝΣΕΠ χάνει την ιδιότητά του (άρθρο 17 του Νόμου 4430/2016). Η ιδιότητα του μέλους δεν κληροδοτείται και, αν κάποιο φυσικό πρόσωπο μέλος μιας ΚΟΙΝΣΕΠ αποβιώσει, η αξία της συνεταιριστικής του μερίδας καταβάλλεται στον ειδικό ή καθολικό διάδοχό του. Αν το μέλος μιας ΚΟΙΝΣΕΠ είναι νομικό πρόσωπο που τίθεται σε εκκαθάριση, λόγω λύσης ή πτώχευσής του, η αξία της συνεταιριστικής του μερίδας καταβάλλεται σε αυτό για το σκοπό της εκκαθάρισης.
ζ) Σε περίπτωση που τα μέλη μιας ΚΟΙΝΣΕΠ γίνουν λιγότερα από πέντε (5) πρέπει να εισέλθουν νέα μέλη στην ΚΟΙΝΣΕΠ. Άλλως η ΚΟΙΝΣΕΠ λύεται (10).
Δ) ΣΥΣΤΑΣΗ. α) Μια ΚΟΙΝΣΕΠ αποκτά νομική προσωπικότητα και εμπορική ιδιότητα με την εγγραφή της στο Γενικό Μητρώο Κοινωνικής Οικονομίας, το οποίο τηρείται στο Τμήμα Μητρώου Κοινωνικής Οικονομίας του Υπουργείου Εργασίας, Κοινωνικής Ασφάλισης και Κοινωνικής Αλληλεγγύης.
β) Κατά αρχάς, στο Τμήμα Μητρώου Κοινωνικής Οικονομίας, για την εγγραφή μιας ΚΟΙΝΣΕΠ, υποβάλλονται: το καταστατικό (11) της (υπογεγραμμένο από τα ιδρυτικά της μέλη), η αίτηση εγγραφής και οι υπεύθυνες δηλώσεις των ιδρυτικών της μελών περί της συμμετοχής τους ή μη σε άλλη ΚΟΙΝΣΕΠ. Έπειτα το Τμήμα Μητρώου ελέγχει τα υποβληθέντα στοιχεία και προβαίνει σε εγγραφή της ΚΟΙΝΣΕΠ στο Μητρώο, σε έκδοση Βεβαίωσης Εγγραφής της ΚΟΙΝΣΕΠ για τη ΔΟΥ και σε σήμανση του καταστατικού και αποστολή του στην ΚΟΙΝΣΕΠ. Με την έγκριση της αίτησης καταχώρισης πρόσθετων στοιχείων (12) και την έκδοση της Βεβαίωσης Εγγραφής (13), κατά το δεύτερο στάδιο της διαδικασίας ολοκληρώνεται η σύσταση της ΚΟΙΝΣΕΠ (14).
γ) Κάθε μεταβολή του καταστατικού της ΚΟΙΝΣΕΠ, των λοιπών στοιχείων της, αλλά και ο ετήσιος προγραμματισμός, ο ετήσιος απολογισμός και ο ετήσιος ισολογισμός ή η οικονομική κατάσταση αποτελεσμάτων της καταχωρούνται στο Μητρώο (άρθρο 16 παράγραφος 1 του Νόμου 4430/2016).
Ε) ΔΙΟΙΚΟΥΣΑ ΕΠΙΤΡΟΠΗ. Η Διοικούσα Επιτροπή, η οποία εκλέγεται από τη Γενική Συνέλευση της ΚΟΙΝΣΕΠ και απαρτίζεται από τον Πρόεδρο, τον Γραμματέα και τον Ταμία της, αποτελεί το εκτελεστικό διοικητικό όργανο της ΚΟΙΝΣΕΠ. Η ιδιότητα του μέλους της Διοικούσας Επιτροπής ΚΟΙΝΣΕΠ είναι άμισθη. Αν η ΚΟΙΝΣΕΠ έχει μόνο πέντε (5) μέλη, αντί Διοικούσας Επιτροπής, τα μέλη μπορεί να εκλέξουν Διαχειριστή, ο οποίος αναλαμβάνει όλες τις αρμοδιότητες της Διοικούσας Επιτροπής (άρθρο 20 παράγραφος 1 του Νόμου 4430/2016). Η Διοικούσα Επιτροπή έχει απαρτία όταν παραβρίσκονται στις συνεδριάσεις της τα μισά τουλάχιστον μέλη της, ενώ οι αποφάσεις της λαμβάνονται πάντα με την απόλυτη πλειοψηφία των παρόντων μελών της. Σε περίπτωση ισοψηφίας υπερτερεί η ψήφος του προέδρου της. Η Διοικούσα Επιτροπή συνεδριάζει τακτικά μία (1) τουλάχιστον φορά κάθε τρεις (3) μήνες ή συχνότερα αν το ζητήσει το 1/3 των μελών της. Η σύγκλησή της γίνεται από τον Πρόεδρό της κατά τα οριζόμενα στο καταστατικό της. Αν ο Πρόεδρος, παρά την υποβολή σχετικού αιτήματος, αδρανεί, η σύγκληση διενεργείται από οποιοδήποτε μέλος της Διοικούσας Επιτροπής.
ΣΤ) ΓΕΝΙΚΗ ΣΥΝΕΛΕΥΣΗ. H (τακτική) Γενική Συνέλευση συγκαλείται υποχρεωτικά τουλάχιστον μία (1) φορά κάθε έτος, σε κάθε περίπτωση πριν από την υποβολή της ετήσιας φορολογικής της δήλωσης με σχετική απόφαση της Διοικούσας Επιτροπής ή του Διαχειριστή της. Η Γενική Συνέλευση συνέρχεται εκτάκτως είτε με απόφαση της Διοικούσας Επιτροπής της είτε με πρωτοβουλία του Διαχειριστή της είτε εφόσον υποβληθεί σχετικό αίτημα με συγκεκριμένο θέμα προς τη Διοικούσα Επιτροπή από το 1/3 των μελών της. Σύμφωνα με το άρθρο 19 παράγραφος 2 του Νόμου 4430/2016, αν η Διοικούσα Επιτροπή αρνείται τη σύγκληση, τα μέλη δικαιούνται να συγκαλέσουν αυτοβούλως τη Γενική Συνέλευση. Η Γενική Συνέλευση έχει απαρτία όταν παραβρίσκονται στις συνεδριάσεις της τα μισά τουλάχιστον μέλη της, ενώ οι αποφάσεις της λαμβάνονται πάντα με την απόλυτη πλειοψηφία των παρόντων μελών της.
Ζ) ΠΟΡΟΙ-ΕΣΟΔΑ-ΚΕΡΔΗ. Οι πόροι μιας ΚΟΙΝΣΕΠ προέρχονται από το κεφάλαιο της, από δωρεές τρίτων, από έσοδα της επιχειρηματικής δραστηριότητάς της, από επιχορηγήσεις του Προγράμματος Δημοσίων Επενδύσεων, από την Ευρωπαϊκή Ένωση, καθώς και από κάθε άλλο έσοδο που μπορεί μια ΚΟΙΝΣΕΠ να αποκτήσει βάσει του καταστατικού της. Επισημαίνεται πως το ποσοστό των ακαθαρίστων εσόδων μιας ΚΟΙΝΣΕΠ που προέρχεται από ΝΠΔΔ ή ΟΤΑ δεν επιτρέπεται να υπερβαίνει το εξήντα πέντε τοις εκατό (65%) των συνολικών εσόδων της, ποσοστού υπολογιζόμενου σε τριετή βάση (άρθρο 14 παράγραφος 8 του Νόμου 4430/2016). Μόνο όταν τα μέλη της ΚΟΙΝΣΕΠ εργάζονται σε αυτή, διανέμονται κέρδη στα μέλη της (άρθρο 21 του Νόμου 4430/2016). Και τότε τα κέρδη διατίθενται ετησίως κατά ποσοστό πέντε τοις εκατό (5%) για το σχηματισμό τακτικού αποθεματικού, κατά ποσοστό τριάντα πέντε τοις εκατό (35%) στους εργαζομένους (εκτός αν τα 2/3 των μελών της Γενικής Συνέλευσης της αποφασίσουν αιτιολογημένα τη διάθεση μέρους ή όλου του ποσοστού αυτού στις κάτωθι δραστηριότητες) και το υπόλοιπο ποσοστό εξήντα τοις εκατό (60%) διατίθεται για τη δημιουργία νέων θέσεων εργασίας και τη γενικότερη διεύρυνση της παραγωγικής της δραστηριότητας.
Γεράσιμος Θεοδόσης
Διδάκτωρ του Πανεπιστημίου της Χαϊδελβέργης
ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ
