Η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει πάρα πολλά τέτοια προϊόντα, τα οποία παράγονται με βάση παραδοσιακές γνώσεις και μεθόδους: τα μαχαίρια Laguiole, το κρύσταλλο Βοημίας, τα σκωτσέζικα ταρτάν, το μάρμαρο της Carrare ή η tapisserie d'Aubusson (ταπισερί ντ' Tμπυσόν). Τα προϊόντα αυτά αποτελούν αναπόσπαστο μέρος της πολιτιστικής, κοινωνικής και οικονομικής κληρονομιάς ενός δεδομένου τόπου, και τεκμηριώνουν το εύρος της τεχνογνωσίας και της πολιτιστικής κληρονομιάς της Ευρώπης. Αντιπροσωπεύουν ιστορία, εμπειρογνωμοσύνη και ταλέντα.
Επειδή συνιστούν το αποτέλεσμα των εν λόγω τεχνογνωσιών, είναι προϊόντα ποιότητας, που αναζητούνται ως τέτοια, διότι είναι εμβληματικά για τον συγκεκριμένο τόπο τους και για τον επιτόπιο πολιτισμό, τα προϊόντα αποτελούν ενίοτε το αντικείμενο ιδιοποίησης της φήμης τους. Αυτή η ιδιοποίηση της ονομασίας συνεπάγεται διπλή ζημία. Κατ' αρχάς οι καταναλωτές υφίστανται ζημία επειδή πιστεύουν ότι αγοράζουν προϊόντα ποιότητας, χαρακτηριστικά της τοπικής τεχνογνωσίας ενώ τελικά αποκτούν προϊόντα που μπορούν να έχουν κατασκευαστεί παντού εκτός του τόπου όπου υποτίθεται ότι έχουν κατασκευαστεί, συχνά χωρίς σεβασμό για τις παραδόσεις που συνέβαλαν στη δημιουργία της φήμης τους.
Κατά δεύτερον οι επιχειρήσεις υφίστανται ζημία επειδή αντιμετωπίζουν τον ανταγωνισμό προϊόντων που ιδιοποιούνται την φήμη τους και πωλούνται σε χαμηλότερες τιμές. Επιπλέον, ως παρεπόμενη συνέπεια, θίγονται, σε ορισμένες περιπτώσεις, η εικόνα και η φήμη των αυθεντικών προϊόντων.
Οι υφιστάμενες πράξεις
Η συμφωνία για τα δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας στον τομέα του εμπορίου (TRIPS) του Παγκόσμιου Οργανισμού Εμπορίου (ΠΟΕ) καθορίζει πρότυπο επίπεδο προστασίας για όλα τα προϊόντα. Επιβάλλει την υποχρέωση της προστασίας των γεωγραφικών ενδείξεων προκειμένου να μην παραπλανηθεί το κοινό και να παρεμποδιστεί ο αθέμιτος ανταγωνισμός.
Επί του παρόντος, σε ευρωπαϊκό επίπεδο, τέσσερις κανονισμοί αφορούν την καταχώριση και την προστασία των γεωγραφικών ενδείξεων:
- ο κανονισμός (ΕΕ) αριθ. 1151/2012 για τα γεωργικά προϊόντα και τα τρόφιμα, που αποκαλείται κανονισμός "ποιότητα"·
- ο κανονισμός (ΕΕ) αριθ. 1308/2013 για τα αμπελοοινικά προϊόντα, που αποκαλείται "ενιαίος κανονισμός ΚΟΑ"·
- ο κανονισμός (ΕΕ) αριθ. 110/2008 για τα οινοπνευματώδη ποτά·
- ο κανονισμός (ΕΕ) αριθ. 251/2014 για τους αρωματισμένους οίνους.
Από την άλλη πλευρά δεν υφίστανται αυτή τη στιγμή ευρωπαϊκές διατάξεις που να προστατεύουν την χρήση της ονομασίας βιομηχανικών και βιοτεχνικών προϊόντων. Πράγματι, εθνικές νομικές πράξεις διέπουν την προστασία των μη γεωργικών προϊόντων, με αποτέλεσμα να υπάρχουν διάφορα επίπεδα προστασίας. Οι παραγωγοί που επιθυμούν να προστατέψουν μια γεωγραφική ένδειξη για μη γεωργικό προϊόν πρέπει να υποβάλουν τη σχετική αίτηση σε κάθε κράτος μέλος όπου αυτό προβλέπεται (μόνο 15 έχουν υιοθετήσει παρόμοιο νομικό καθεστώς), διαδικασία η οποία δεν είναι αποτελεσματική για τη λειτουργία της ενιαίας ευρωπαϊκής αγοράς.
Για το λόγο αυτό, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αποφάσισε, ύστερα από μελέτη και δημόσια ακρόαση, να ξεκινήσει μια διαβούλευση μέσω της δημοσίευσης Πράσινης Βίβλου σχετικά με την πιθανή επέκταση της προστασίας των γεωγραφικών ενδείξεων στα μη γεωργικά προϊόντα.
Περιεχόμενο της Πράσινης Βίβλου
Η Πράσινη Βίβλος παρουσιάζει τη σημερινή κατάσταση όσον αφορά τα μέτρα προστασίας που υφίστανται σε εθνικό και δε ενωσιακό επίπεδο, καθώς και όσον αφορά τις οικονομικές, κοινωνικές και πολιτιστικές επιπτώσεις που αναμένονται από την καλύτερη προστασία των γεωγραφικών ενδείξεων στην ΕΕ. 'Διάφορες εναλλακτικές λύσεις όσον αφορά πιο συγκεκριμένα το δεσμό του προϊόντος με το έδαφος ή τον τρόπο ενίσχυσης της προστασίας παρουσιάζονται και υποβάλλονται σε συζήτηση.
Έτσι, η Επιτροπή θέτει το ερώτημα ποιο πεδίο εφαρμογής θα μπορούσε να καλύψει μια ευρωπαϊκή νομοθετική πρωτοβουλία. Πράγματι, με την προστασία των γεωγραφικών ενδείξεων θα πρέπει να αποφευχθεί κάθε αθέμιτος ανταγωνισμός ή παραπλάνηση του καταναλωτή. Επιπλέον, ορισμένες ενδείξεις πρέπει να αποκλείονται από την προστασία των γεωγραφικών ενδείξεων, όπως οι γενικοί όροι και οι ομώνυμες γεωγραφικές ενδείξεις.
Η Πράσινη Βίβλος εξετάζει επίσης τις διάφορες διαδικαστικές πτυχές. Πράγματι, η Επιτροπή συνιστά διαδικασία καταχώρισης που θα παρέχει μεγαλύτερη ασφάλεια, ειδικότερα όσον αφορά την εφαρμογή δικαιωμάτων σε περιπτώσεις διαφοράς. Η καταχώριση αυτή θα πρέπει να ανατεθεί στις εθνικές διοικήσεις, ούτως ώστε να γίνονται σεβαστά αφενός τα κοινά κριτήρια σε επίπεδο ΕΕ και αφετέρου οι τοπικές ιδιαιτερότητες. Το γεγονός ότι η αρμοδιότητα αυτή ανατίθεται στο εθνικό επίπεδο δεν παρεμποδίζει τη δημιουργία μητρώου των γεωγραφικών ενδείξεων σε επίπεδο ΕΕ.
Συστάσεις
Να καθιερωθεί σε ευρωπαϊκό επίπεδο ενός μέσου προστασίας, που αφιερώνεται ειδικότερα στα μη γεωργικά προϊόντα, ούτως ώστε να αναβαθμιστούν τα βιομηχανικά και βιοτεχνικά προϊόντα και να ενισχυθεί η εμπιστοσύνη των καταναλωτών. Αυτό μπορεί να γίνει μέσα από:
· ένα ενιαίο σύστημα προστασίας των γεωγραφικών ενδείξεων μη γεωργικών προϊόντων σε ευρωπαϊκό επίπεδο, που να περιλαμβάνει αναγνωρισμένο σε ευρωπαϊκό επίπεδο σύστημα καταχώρισης·
· ένα σύστημα που περιορίζει το κόστος και τη διοικητική επιβάρυνση των επιχειρήσεων, προσφέροντας ταυτόχρονα επαρκείς εγγυήσεις στους καταναλωτές·
· έναν μηχανισμό που να επιτρέπει να αναγνωρίζεται ο δεσμός μεταξύ του προϊόντος και της καλυπτόμενης από τη γεωγραφική ένδειξη γεωγραφικής ζώνης, λαμβανομένου υπόψη ότι ο δεσμός αυτός μπορεί να είναι λιγότερο ή περισσότερο ισχυρός·
· έναν μηχανισμό που επιτρέπει στις ενδιαφερόμενες επιχειρήσεις να αναλαμβάνουν την πρωτοβουλία της δημιουργίας μιας γεωγραφικής ένδειξης, μέσω προδιαγραφών που αναπροσαρμόζονται στις εξελίξεις των παραγωγικών διαδικασιών και στις καινοτομίες·
· έναν μηχανισμό που διασφαλίζει τη συνύπαρξη των γεωγραφικών ενδείξεων με τα παλαιότερα δικαιώματα
Ειδικότερα υπογραμμίζονται τα ακόλουθα στοιχεία:
· Ορισμός: Συνήθως, μια γεωγραφική ένδειξη παραπέμπει στην ονομασία γεωγραφικής ζώνης, ενίοτε συνδυασμένη με το όνομα του προϊόντος. Μ' ένα ευρύτερο σκεπτικό όμως μια γεωγραφική ένδειξη θα μπορούσε να μην αντιστοιχεί σε μια γεωγραφική
ονομασία αλλά να παραπέμπει εντούτοις σαφώς σ' αυτή. Κατ' αυτόν τον τρόπο επιτυγχάνεται μια ευρύτερη κάλυψη. Το σύστημα αυτό έχει υιοθετηθεί για τις γεωργικές γεωγραφικές ενδείξεις (π.χ.: η φέτα ή ο οίνος Cava). Σε ευρύτερο ακόμα πλαίσιο θα μπορούσαν να προστατευθούν γεωγραφικές ενδείξεις που αποτελούνται από σήματα ή σύμβολα χωρίς κείμενο και που πάλι συνδέονται σαφώς με ορισμένη περιοχή.
· Απαλλαγές: Είναι σαφές ότι πρέπει να αποκλείονται οι γενικοί όροι (βλ. το άρθρο 24, παρ. 6 της συμφωνίας TRIPS ) ή οι ομώνυμες ενδείξεις. Το χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η κολόνια (ύδωρ Κολωνίας) που παραπέμπει πλέον στο είδος αρώματος και όχι στον τόπο παραγωγής. Οι εξαιρέσεις του άρθρου 6, παρ. 1,3 και 4 του Κανονισμού (ΕΕ) αριθ. 1151/2012 σχετικά με τις γεωργικές γεωγραφικές ενδείξεις μπορούν να χρησιμοποιηθούν ως παραδείγματα.
· Ο δεσμός μεταξύ προϊόντος και εδάφους: Ο δεσμός με το έδαφος είναι απαραίτητος για τον προσδιορισμό της τεχνογνωσίας και της ποιότητας του προϊόντος, αλλά και της προέλευσης των πρώτων υλών. Ο δεσμός αυτός μπορεί να προσλαμβάνει διάφορες μορφές. Για τα γεωργικά προϊόντα υπάρχουν οι ΠΓΕ (προστατευόμενες γεωγραφικές ενδείξεις: ένα μέρος της παραγωγής πρέπει να λαμβάνει χώρα στη ζώνη, αλλά δεν χρειάζεται όλες οι πρώτες ύλες να προέρχονται από' κει) και οι ΠΟΠ (προστατευόμενες ονομασίες προέλευσης: η παραγωγή και οι πρώτες ύλες πρέπει να προέρχονται από την προστατευόμενη ζώνη). Η διάκριση είναι δυνατή όταν πρόκειται για ένα προϊόν όπως η πέτρα για την οποία η προέλευση της πρώτης ύλης πρέπει να είναι αυτή του εδάφους.
· Καταχώριση: Η καταχώριση δεν είναι υποχρεωτική σύμφωνα με τις υφιστάμενες νομοθεσίες, αλλά προσφέρει μεγαλύτερη ασφάλεια σε περίπτωση διαφοράς. Από την άλλη πλευρά συνεπάγεται ορισμένες δαπάνες. Θα πρέπει να επιτευχθεί κάποια ισορροπία, ούτως ώστε να μην επιβαρύνονται υπερβολικά οι παραδοσιακές επιχειρήσεις και οι βιοτεχνίες στην προστασία των οποίων το καθεστώς αποβλέπει πρωταρχικά.
· Σχέση μεταξύ γεωγραφικής ένδειξης και εμπορικού σήματος: Θα πρέπει να προσδιοριστεί σαφώς η σχέση μεταξύ εμπορικών σημάτων και γεωργικών ενδείξεων προς αποφυγή συγκρούσεων.
PE546.584v01-00
Επιτροπή Νομικών Θεμάτων
Εισηγήτρια: Virginie Rozière
