Στο πεδίο εφαρμογής των κείμενων διατάξεων περί ομαδικών απολύσεων, εμπίπτουν μόνο οι επιχειρήσεις ή εκμεταλλεύσεις που απασχολούν από είκοσι (20) και άνω εργαζόμενους
Ομαδικές απολύσεις θεωρούνται όσες γίνονται από επιχειρήσεις ή εκμεταλλεύσεις που απασχολούν είκοσι (20) και περισσότερους εργαζόμενους, για λόγους που δεν αφορούν το πρόσωπο των απολυομένων και υπερβαίνουν σε κάθε ημερολογιακό μήνα τα όρια που ορίζει ο νόμος (Ν.1387/1983, Ν.3863/2010 - άρθρο 74).
Οι επιχειρήσεις με αριθμό εργαζομένων από 1-19 εργαζόμενους δεν εμπίπτουν στις διατάξεις περί ομαδικών απολύσεων. Επισημαίνουμε ότι ο μεγαλύτερος αριθμός των μικρομεσαίων επιχειρήσεων στη Χώρα μας ,ανήκουν στη κατηγορία αυτή.
Τα όρια αυτά καθορίζονται από τον αριθμό του απασχολούμενου προσωπικού στην αρχή του μήνα και είναι τα εξής:
1. Μέχρι έξι (6) εργαζόμενους για επιχειρήσεις ή εκμεταλλεύσεις που απασχολούν είκοσι έως εκατόν πενήντα (150) εργαζόμενους.
2. Ποσοστό πέντε τοις εκατό (5%) του προσωπικού και μέχρι τριάντα (30) εργαζόμενους για επιχειρήσεις ή εκμεταλλεύσεις που απασχολούν πάνω από εκατόν πενήντα (150) εργαζόμενους.
Συνεπώς για το χαρακτηρισμό των απολύσεων ως ομαδικών αποφασιστικά κριτήρια είναι α) ο αριθμός του απασχολούμενου προσωπικού β) ο αριθμός των απολύσεων και γ) το χρονικό διάστημα στο οποίο γίνονται αυτές. Η διαδικασία που πρέπει να τηρηθεί, περιγράφεται αναλυτικά στις διατάξεις του Ν.1387/1983 όπως ισχύει, που ενσωμάτωσε στο εσωτερικό δίκαιο την οδηγία 75/129 της Ε.Ο.Κ.
Στο πεδίο εφαρμογής των διατάξεων περί ομαδικών απολύσεων εμπίπτουν οι μισθωτοί που εργάζονται σε επιχειρήσεις -εκμεταλλεύσεις ,εφόσον συνδέονται με σχέση εργασίας αορίστου χρόνου. Εξαιρούνται κατά συνέπεια οι μισθωτοί που εργάζονται με σχέση εργασίας ορισμένου χρόνου ή με σύμβαση που συνδέεται με την εκτέλεση ορισμένου έργου ή συγκεκριμένων εργασιών αυτού. Εκτός αν η απόλυση γίνει προτού να λήξει η σύμβαση εργασίας ή προτού να αποπερατωθεί το έργο.
Ο εργοδότης που σκοπεύει να πραγματοποιήσει ομαδικές απολύσεις, πρέπει για τη νομιμότητα και την εγκυρότητα αυτών, να ακολουθήσει μία διαδικασία και να τηρήσει ορισμένες διατυπώσεις, και συγκεκριμένα:
1. Οφείλει να πληροφορήσει τους εκπροσώπους των εργαζομένων σχετικά με τις προθέσεις του και να συζητήσει μαζί τους σχετικά με αυτές , με σκοπό να ερευνηθεί η δυνατότητα αποφυγής ή μείωσης των απολύσεων.
2. Να γνωστοποιήσει εγγράφως στους εκπροσώπους των εργαζομένων , τους λόγους για τους οποίους σχεδιάζει να πραγματοποιήσει ομαδικές απολύσεις, τον αριθμό των μισθωτών που απασχολεί, καθώς και τον αριθμό εκείνων που θέλει να απολύσει κατά φύλο, ηλικία και ειδικότητα. Επίσης έχει υποχρέωση να δώσει κάθε πληροφορία που μπορεί να διευκολύνει στη διατύπωση εποικοδομητικών προτάσεων.
3. Αντίγραφα των εγγράφων αυτών υποβάλλονται από τον εργοδότη στο Ανώτατο Συμβούλιο Εργασίας (Α.Σ.Ε.)- άρθρο 3 του Ν.1387/1983 όπως ισχύει με το άρθρο 17 του Ν.4472/2017.
4. Στο πλαίσιο των διαβουλεύσεων με τους εκπροσώπους των εργαζομένων, ο εργοδότης μπορεί να θέσει υπ' όψιν των εργαζομένων κοινωνικό πλάνο για τους υπό απόλυση εργαζόμενους, δηλαδή μέτρα άμβλυνσης των επιπτώσεων της απόλυσης, όπως ποσά για κάλυψη αυτασφάλισης, διαθέσιμα ποσά μέσω εταιρικής κοινωνικής ευθύνης για κατάρτιση και συμβουλευτική για επανένταξη στην αγορά εργασίας, ενέργειες για την αξιοποίηση ειδικών προγραμμάτων από τον Ο.Α.Ε.Δ. αντιμετώπισης της επαπειλούμενης ανεργίας των υπό απόλυση εργαζομένων, καθώς και δυνατότητες, μεθόδους και κριτήρια για την κατά προτεραιότητα επαναπρόσληψή τους.(άρθρο 17 Ν.4472/2017).
Τονίζουμε ότι για να βρεθεί η δύναμη του προσωπικού της επιχείρησης, υπολογίζονται όλοι οι μισθωτοί αδιάφορα με τον τόπο όπου παρέχουν την εργασία τους (εργοστάσια γραφεία, αποθήκες κ.λ.π), ενώ όταν η επιχείρηση διατηρεί και σε άλλα μέρη εκτός της έδρας της, τμήματα ή υποκαταστήματα, υπολογίζονται και οι εργαζόμενοι σε αυτά και λαμβάνονται υπόψη αθροιστικά οι γενόμενες απολύσεις.
Οι διατάξεις του Ν.1387/1983 (άρθρο 4) ορίζουν αναλυτικά ποιοι θεωρούνται εκπρόσωποι των εργαζομένων, με προτεραιότητα του αντιπροσωπευτικότερου σωματείου εργαζομένων στην επιχείρηση(τουλάχιστον το 70% των εργαζομένων και τη πλειοψηφία αυτών που απολύονται), ενώ όταν δεν υπάρχει ορίζονται διαδικασίες για την εκπροσώπηση των εργαζομένων, και κατά περίπτωση λαμβάνονται υπόψη, οι διατάξεις του άρθρου 14 του Ν.1767/1988 και Π.Δ 240/2006.
Η διαδικασία για τις ομαδικές απολύσεις (άρθρο 5 του Ν.1387/1983, όπως ισχύει με το άρθρο 17 του Ν.4472/2017)
1. Η προθεσμία των διαβουλεύσεων μεταξύ των εργαζομένων και του εργοδότη είναι τριάντα (30) ημέρες και αρχίζει από την πρόσκληση του εργοδότη για διαβουλεύσεις στους εκπροσώπους των εργαζομένων. Το αποτέλεσμα των διαβουλεύσεων διατυπώνεται σε πρακτικό που υποβάλλεται από τον εργοδότη στο Α.Σ.Ε.. Οι εκπρόσωποι των εργαζομένων μπορούν να καταθέτουν στο Α.Σ.Ε. υπόμνημα επί των διαβουλεύσεων.
2. Αν υπάρξει συμφωνία των μερών, οι ομαδικές απολύσεις πραγματοποιούνται σύμφωνα με το περιεχόμενο της συμφωνίας και ισχύουν δέκα (10) ημέρες από την ημερομηνία υποβολής του πρακτικού διαβούλευσης στο Α.Σ.Ε..
3. Αν δεν υπάρξει συμφωνία των μερών, το Α.Σ.Ε., με αιτιολογημένη απόφαση που εκδίδει εντός αποκλειστικής προθεσμίας δέκα (10) ημερών από την ημερομηνία υποβολής του πρακτικού διαβούλευσης, διαπιστώνει αν τηρήθηκαν οι υποχρεώσεις του εργοδότη προς ενημέρωση και διαβούλευση με τους εκπροσώπους των εργαζομένων, καθώς και η υποχρέωση κοινοποίησης των σχετικών εγγράφων, σύμφωνα με το άρθρο 3 του Ν.1387/1983. Για το σκοπό αυτόν, το Α.Σ.Ε. μπορεί να καλεί και να ακούει τόσο τους κατά το άρθρο 4 εκπροσώπους των εργαζομένων και τον ενδιαφερόμενο εργοδότη όσο και πρόσωπα που διαθέτουν ειδικές γνώσεις πάνω σε επιμέρους τεχνικά θέματα. Αν το Α.Σ.Ε. κρίνει πως οι ανωτέρω υποχρεώσεις του εργοδότη τηρήθηκαν, οι απολύσεις ισχύουν είκοσι (20) ημέρες από την έκδοση της απόφασης. Σε αντίθετη περίπτωση, το Α.Σ.Ε. παρατείνει τις διαβουλεύσεις των μερών ή τάσσει προθεσμία στον εργοδότη, ώστε εκείνος να προβεί στις απαραίτητες ενέργειες προς εκπλήρωση των ανωτέρω υποχρεώσεων. Αν το Α.Σ.Ε., με νέα απόφαση, διαπιστώσει πως τηρήθηκαν οι υποχρεώσεις του εργοδότη, οι απολύσεις ισχύουν είκοσι (20) ημέρες από την έκδοση της απόφασης. Σε κάθε περίπτωση, οι απολύσεις ισχύουν εξήντα (60) ημέρες από την κοινοποίηση του πρακτικού διαβούλευσης της παραγράφου 1.
Σε ομαδικές απολύσεις που προκαλούνται από τη διακοπή της δραστηριότητας της επιχείρησης ή εκμετάλλευσης, κατόπιν δικαστικής απόφασης, δεν εφαρμόζονται οι παράγραφοι 2 και 3.
Σύμφωνα με το άρθρο 17 του Ν.4472/2017 δημιουργείται το Τμήμα Ελέγχου Ομαδικών Απολύσεων, στο οποίο ανήκει ο έλεγχος σχεδιαζόμενων ομαδικών απολύσεων κατά τα οριζόμενα στο άρθρο 5 του Ν. 1387/1983.
Οµαδικές απολύσεις που γίνονται κατά παράβαση των ανωτέρω διατάξεων είναι άκυρες. Στις οµαδικές απολύσεις εφαρµόζονται οι κείµενες διατάξεις, οι σχετικές µε την έγκυρη λύση της εργασιακής σχέσης και την καταβλητέα αποζηµίωση(άρθρο 6 του Ν.1387/1983).
Επίσης για τις παραβάσεις των διατάξεων περί ομαδικών απολύσεων, το ΣΕΠΕ επιβάλλει διοικητικά πρόστιμα σύμφωνα με το άρθρο 24 του Ν.3996/2011 όπως ισχύει, παράβαση που χαρακτηρίζεται ως πολύ υψηλής σοβαρότητας (Y.A 2063/Δ1632 /2011).
Ρητά ορίζεται από τις διατάξεις της Οδηγίας 75/129 Ε.Ο.Κ και το Ν.1387/1983, ότι οι διατάξεις περί ομαδικών απολύσεων εφαρμόζονται επί των απολύσεων εκείνων που συνδέονται μόνο με τον εργοδότη και την επιχείρηση και δεν αφορούν το πρόσωπο του των απολυομένων.
Δηλαδή εφαρμόζονται μόνο επί των απολύσεων που επιχειρεί ο εργοδότης στα πλαίσια των οικονομικών και τεχνικών μεταβολών κατά την άσκηση των επιχειρηματικών και επαγγελματικών του δραστηριοτήτων προς την επίτευξη οικονομικού αποτελέσματος ,όπως κατάργηση θέσεων εργασίας λόγω οργανωτικών μεταβολών, λόγω μείωσης εργασιών, λόγω εισαγωγής νέας τεχνολογίας, μεθόδων παραγωγής ή λόγω κατάργησης τμημάτων.
Αντίθετα δεν υπάγονται στην εφαρμογή των διατάξεων περί ομαδικών απολύσεων, απολύσεις που συνδέονται με το πρόσωπο του εργαζόμενου, όπως αθέτηση της σύμβασης εργασίας, πλημμελής παροχή εργασίας, κοινή συμφωνία με τον μισθωτό, υποβολή αίτησης προς απόλυση, αδυναμία παροχής εργασίας, καταγγελία λόγω συνταξιοδότησης, ασθένεια, μη επιτρεπτή συμπεριφορά σε άλλους εργαζόμενους, καταγγελία κατόπιν υποβολής μήνυσης κατά του μισθωτού κ.λ.π.
Όσο αφορά τις απολύσεις που πραγματοποιούνται με συμφωνία – συναίνεση του μισθωτού, αλλά συνήθως έναντι ανταλλαγμάτων όπως καταβολή πρόσθετης αποζημίωσης ή άλλων κινήτρων ( η παροχή τους αποτελεί πρωτοβουλία του εργοδότη), αυτές υπάγονται στις διατάξεις περί ομαδικών απολύσεων διότι με απολύσεις εξομοιώνονται όλες οι λήξεις της σύμβασης εργασίας για έναν ή περισσότερους λόγους, οι οποίοι δεν έχουν σχέση με το πρόσωπο των εργαζομένων, καθώς και αυτές που πραγματοποιούνται με πρωτοβουλία του εργοδότη (Οδηγίες 92/56, 98/59 Ε.Ε και άρθρο 21 του Ν.3488/2006).
Επισημαίνουμε, ότι λαμβάνοντας υπόψη το άρθρο 5 του Ν.1387/1983 όπως ισχύει, την ερμηνεία του ΔΕΚ (Απόφαση 7-9-2006)και την Νομολογία του Α.Π (Τακτική Ολομ .-37/2007,38/2007,39/2007,40/2007), οι ομαδικές απολύσεις που πραγματοποιούνται λόγω διακοπής της δραστηριότητας της επιχείρησης ή εκμετάλλευσης ,χωρίς να λάβει χώρα ενημέρωση και διαβούλευση με τους εκπροσώπους των εργαζομένων, εφόσον η διακοπή αυτή της λειτουργίας αποφασίστηκε οικειοθελώς από τον εργοδότη χωρίς να προηγηθεί δικαστική απόφαση, είναι άκυρες.
ΒΑΣΙΛΗΣ ΤΡΑΪΑΝΟΠΟΥΛΟΣ
ΕΠΙΘΕΩΡΗΤΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΚΩΝ ΣΧΕΣΕΩΝ
