Κατατέθηκε στη Βουλή το σχέδιο νόμου του Υπουργείου Μετανάστευσης και Ασύλου «Προώθηση πολιτικών νόμιμης μετανάστευσης, ενσωμάτωση της Οδηγίας (ΕΕ) 2024/1233 σχετικά με ενιαία διαδικασία υποβολής αίτησης για τη χορήγηση στους υπηκόους τρίτων χωρών, ενιαίας άδειας διαμονής και εργασίας στην επικράτεια κράτους μέλους και σχετικά με κοινό σύνολο δικαιωμάτων για τους εργαζομένους από τρίτες χώρες που διαμένουν νομίμως σε κράτος μέλος, τροποποιήσεις του Κώδικα Μετανάστευσης και άλλες διατάξεις»
Με το υπόψη σχέδιο νόμου ρυθμίζονται, μεταξύ άλλων, τα ακόλουθα:
ΚΕΦΑΛΑΙΑ Α΄ - Γ΄
Προσδιορίζονται ο σκοπός και το αντικείμενο των προτεινόμενων ρυθμίσεων, όπου συμπεριλαμβάνεται, μεταξύ άλλων, η ενσωμάτωση στην ελληνική έννομη τάξη της Οδηγίας (EE) 2024/1233 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της 24ης Απριλίου 2024. Προς τούτο, αναμορφώνεται ο Κώδικας Μετανάστευσης (ν.5038/2023), οι κυριότερες δε μεταβολές εντοπίζονται στα ακόλουθα σημεία:
1.α. Επανακαθορίζονται το πεδίο εφαρμογής του προαναφερόμενου Κώδικα, οι ορισμοί για την εφαρμογή του καθώς και οι κατηγορίες αδειών διαμονής πολιτών τρίτων χωρών.
β. Εισάγεται νέα, ενιαία διαδικασία υποβολής αίτησης για τη χορήγηση ενιαίας άδειας διαμονής σε πολίτες τρίτων χωρών. Προσδιορίζονται εκ νέου τα δικαιώματα των κατόχων της εν λόγω άδειας (δυνατότητα αλλαγής εργοδότη, μη ανάκληση της ενιαίας άδειας για το οριζόμενο διάστημα ανεργίας κ.α.) καθώς και τα δικαιώματά τους, κατ’ εφαρμογή της αρχής της ίσης μεταχείρισης προς τους ημεδαπούς, αναφορικά με τους όρους απασχόλησης, τις συνθήκες εργασίας, την κοινωνική ασφάλιση, φορολογικά ζητήματα κ.α.
Οι αρμόδιες αρχές οφείλουν να διευκολύνουν την πρόσβαση των κατόχων ενιαίας άδειας διαμονής στη διοικητική πληροφορία, μέσω της αξιοποίησης των τεχνολογιών πληροφορικής και επικοινωνιών κ.α.
γ. Ορίζονται τα όργανα της Επιθεώρησης Εργασίας ως αρμόδια για τη διενέργεια επιθεωρήσεων, την εξέταση καταγγελιών και την επιβολή κυρώσεων στους εργοδότες που παραβιάζουν την αρχή της ίσης μεταχείρισης, την εργατική και την ασφαλιστική νομοθεσία, σε βάρος πολιτών τρίτων χωρών, κατόχους ενιαίας άδειας διαμονής.
δ. Προβλέπεται η κατανομή προς επεξεργασία, μέσω του οικείου πληροφοριακού συστήματος, ανεξάρτητα από τον τόπο διαμονής του αιτούντα, των αιτήσεων χορήγησης αρχικής άδειας διαμονής από τις αρμόδιες υπηρεσίες, οι οποίες λειτουργούν ως υπηρεσίες μιας στάσης.
Παρατείνεται το χρονικό διάστημα, εντός του οποίου επιτρέπεται η εκπρόθεσμη υποβολή αιτήσεων για την ανανέωση άδειας διαμονής, με καταβολή του οριζόμενου προστίμου για κάθε μήνα καθυστέρησης.
ε. Εισάγονται νέες ρυθμίσεις ως προς τη: i) δυνατότητα μεταβολής συγκεκριμένων κατηγοριών αδειών, ii) διασφάλιση της διετίας ως υπολειπόμενου χρόνου ισχύος της άδειας διαμονής, με βάση τον χρόνο έκδοσης της απόφασης αρχικής χορήγησης ή ανανέωσης αυτής. (άρθρα 1 – 14)
2. Αυστηροποιείται το ισχύον θεσμικό πλαίσιο και επανακαθορίζονται ή θεσπίζονται νέες, κατά περίπτωση, ποινές φυλάκισης και κάθειρξης καθώς και χρηματικές ποινές για την:
- παραβίαση των υποχρεώσεων ιδιωτών και υπαλλήλων, αναφορικά με τη διευκόλυνση παράνομης εισόδου και διαμονής στην ελληνική επικράτεια πολιτών τρίτων χωρών καθώς και εξόδου από αυτήν,
- κατοχή και χρήση πλαστών εγγράφων, παράνομη κατακράτηση διαβατηρίου κ.λπ.,
- παραβίαση των υποχρεώσεων των μεταφορέων πολιτών τρίτων χωρών. Ορίζεται ότι δεν αναστέλλονται ούτε μετατρέπονται οι ποινές για συγκεκριμένες εκ των ανωτέρω αξιόποινων πράξεων, ενώ η έφεση δεν έχει ανασταλτικό αποτέλεσμα. (άρθρα 15, 16)
3.α. Αναμορφώνονται οι διαδικασίες:
- καθορισμού του όγκου εισδοχής για παροχή εξαρτημένης εργασίας, εργασίας υψηλής ειδίκευσης και εποχιακής εργασίας (καθορισμός ανά τομέα απασχόλησης καθώς και συγκεκριμένων χωρών προέλευσης, θέσπιση ηλικιακού ορίου κ.α.),
- μετάκλησης και χορήγησης άδειας διαμονής για εξαρτημένη εργασία κατόπιν μετάκλησης. Μεταξύ άλλων, προβλέπεται η μετάκληση συγκεκριμένου αριθμού πολιτών τρίτων χωρών κατ’ ανώτατο όριο, ανά έργο, προκειμένου να απασχοληθούν σε δημόσιο έργο ή άλλο έργο ιδιαίτερης σημασίας, κατόπιν αίτησης του εργοδότη, νομικού προσώπου ή επενδυτικού σχήματος. Προς τούτο, ο εργοδότης καταβάλλει τέλος για κάθε πολίτη τρίτης χώρας που επιθυμεί να μετακαλέσει, το οποίο εισπράττεται υπέρ του Δημοσίου και δεν επιστρέφεται.
β. Επανακαθορίζεται η διάρκεια ισχύος συγκεκριμένων αδειών διαμονής. (άρθρα 17 – 21)
4.α. Επιτρέπεται η εισδοχή πολιτών τρίτων χωρών στην ελληνική επικράτεια:
- με σκοπό την απασχόληση για την κατασκευή και λειτουργία βιομηχανικών, τεχνολογικών, φαρμακευτικών ή άλλων υποδομών,
- για εργασία σε επιχειρήσεις του Εθνικού Μητρώου Νεοφυών Επιχειρήσεων,
- οι οποίοι έχουν γίνει δεκτοί σε Α.Ε.Ι., Ν.Π.Π.Ε. και Κολλέγια της χώρας μας, ως επισκέπτες καθηγητές,
- για αναζήτηση εργασίας ή επαγγελματικής δραστηριότητας, βάσει υψηλών εκπαιδευτικών προσόντων,
- οι οποίοι είναι φοιτητές ανώτατης εκπαίδευσης της αλλοδαπής που έχουν συνάψει συμφωνίες με Κολλέγια στη χώρα μας.
Καθορίζονται οι προϋποθέσεις για τη χορήγηση στους ανωτέρω, εθνικής θεώρησης εισόδου για τους προαναφερόμενους σκοπούς καθώς και για τη χορήγηση συγκεκριμένων κατηγοριών αδειών διαμονής, εκτός αν προβλέπεται η υποχρεωτική αποχώρηση μετά τη λήξη της οικείας θεώρησης εισόδου.
β. Διευρύνεται, κατά βάση, το πλαίσιο αναγνώρισης του δικαιώματος διαμονής πολιτών τρίτων χωρών στη χώρα μας για τους μνημονευόμενους κατά περίπτωση λόγους. Μεταξύ άλλων, επέρχονται μεταβολές στους όρους και στις προϋποθέσεις σχετικά με τη:
- διατήρηση του δικαιώματος διαμονής μελών οικογένειας Ελλήνων που είναι πολίτες τρίτων χωρών, τη χορήγηση σε αυτά προσωποπαγούς δικαιώματος διαμονής, τη δυνατότητα υποβολής εκπρόθεσμης αίτησης για τη χορήγηση Δελτίου Μόνιμης Διαμονής, με την πρόβλεψη χρηματικού προστίμου,
- χορήγηση αδειών διαμονής για λόγους σπουδών, σε σπουδαστές και ερευνητές με σκοπό την αναζήτηση εργασίας ή την επιχειρηματικότητα, για επαγγελματική κατάρτιση, σε υπότροφους και συμμετέχοντες σε ειδικά προγράμματα, καθώς και τη ρύθμιση των όρων απασχόλησης των κατόχων των αδειών αυτών,
- διατήρηση του δικαιώματος διαμονής για ανθρωπιστικούς και εξαιρετικούς λόγους,
- δυνατότητα ανταποκριτών ξένου τύπου να συνοδεύονται από μέλη της οικογένειάς τους, στα οποία χορηγείται ατομική άδεια διαμονής.
γ. Θεσπίζεται νέα άδεια διαμονής δεύτερης ευκαιρίας, η οποία χορηγείται, σε πολίτες τρίτων χωρών που κατείχαν τίτλο ή δελτίο διαμονής αλλά δεν έχει ανανεωθεί ή ανακλήθηκε ή απορρίφθηκε, και προβλέπεται το απαιτούμενο παράβολο. (άρθρα 22 – 40)
5.α. Ρυθμίζονται θέματα αναφορικά με τη: i) διαδικασία εκκαθάρισης και καταστροφής αρχείων, μετά την ολοκλήρωση ψηφιοποίησης του συνόλου ή μέρους των εγγράφων του Υπουργείου Μετανάστευσης και Ασύλου και των αποκεντρωμένων υπηρεσιών του, ii) χρήση τεχνητής νοημοσύνης για την επεξεργασία υποθέσεων μέσω του Ολοκληρωμένου Πληροφοριακού Συστήματος (ΟΠΣ) «Μετανάστευση».
β. Συμπληρώνεται το πλαίσιο εφαρμογής και εποπτείας των πολιτικών κοινωνικής ένταξης, με την πρόβλεψη εφαρμογής αυτών σε όλους τους νομίμως διαμένοντες πολίτες τρίτων χωρών, αναφορικά δε με την προένταξη των αιτούντων διεθνή προστασία, προβλέπονται προγράμματα κατάρτισής τους στο σύστημα υποδοχής με στόχο την ένταξή τους στην αγορά εργασίας.
γ. Συστήνονται Επιτροπή Συντονισμού της Μεταναστευτικής Πολιτικής και της Κοινωνικής Ένταξης καθώς και δύο (2) Υποεπιτροπές για καθέναν εκ των προαναφερόμενων τομέων και εξειδικεύεται το έργο τους.
δ. Παρέχονται νομοθετικές εξουσιοδοτήσεις για την εφαρμογή του Κώδικα Μετανάστευσης, όπως αναμορφώνεται με τις προτεινόμενες ρυθμίσεις. Στο πλαίσιο αυτό, προβλέπεται η ρύθμιση της διαλειτουργικότητας του ΟΠΣ «Μετανάστευση», με άλλα πληροφορικά συστήματα του Δημοσίου. (άρθρα 41 – 44)
ΚΕΦΑΛΑΙΟ Δ΄
Παρατίθενται οι μεταβατικής ισχύος διατάξεις καθώς και οι καταργούμενες διατάξεις της κείμενης νομοθεσίας. (άρθρα 45, 46)
ΚΕΦΑΛΑΙΟ Ε΄
Περιλαμβάνονται λοιπές ρυθμίσεις. Μεταξύ αυτών:
1.α. Επανακαθορίζονται η σύνθεση των Ανεξάρτητων Επιτροπών Προσφυγών της Αρχής Προσφυγών (μόνο τριμελής αντί και μονομελής, που ισχύει) και ο αριθμός των συνεδριάσεων αυτών (άρθρο 5 του ν.4375/2016).
β. Επιτρέπεται η σύναψη προγραμματικών συμβάσεων του Υπουργείου Μετανάστευσης και Ασύλου με την Εκκλησία της Ελλάδος, καθώς και με τα νομικά πρόσωπα που αυτή συνιστά ή συμμετέχει, ενώ καταργείται η δυνατότητα σύναψης προγραμματικών συμβάσεων με: i) Μη Κυβερνητικές Οργανώσεις (ΜΚΟ), εγγεγραμμένες στο Εθνικό Μητρώο Ελληνικών και Ξένων ΜΚΟ, ii) κοινωφελή ιδρύματα και κληροδοτήματα, iii) πιστωτικά ιδρύματα και ειδικούς χρηματοοικονομικούς οργανισμούς. Παραμένουν σε ισχύ και δύνανται να τροποποιούνται χωρίς αύξηση του οικονομικού αντικειμένου τους, προγραμματικές συμβάσεις που έχουν συναφθεί με ΜΚΟ, κοινωφελή ιδρύματα κ.λπ., στο πλαίσιο εκτέλεσης συγκεκριμένης διμερούς συμφωνίας με την κυβέρνηση της Ελβετίας, περί συνεισφοράς (δωρεάς) του ελβετικού δημοσίου προς την Ελλάδα. Οι δαπάνες που απορρέουν από τις αρχικές και τις τροποποιούμενες συμβάσεις θεωρούνται νόμιμες και κανονικές.
γ. Ορίζεται η Εθνική Αρχή Διαφάνειας ως Αρχή Ελέγχου των Μέτρων Υποστήριξης που προβλέπονται στις μνημονευόμενες συμφωνίες μεταξύ της Ελληνικής κυβέρνησης και της κυβέρνησης της Ελβετίας.
δ. Εκδίδεται άδεια διαμονής δύο (2) ετών σε πολίτες τρίτων χωρών που υπέβαλαν αίτηση για ανανέωση άδειας διαμονής από το έτος 2022 και εφεξής, σύμφωνα με τα ειδικότερα οριζόμενα.
Αυξάνεται [από δύο (2) σε πέντε (5) έτη] η διάρκεια ισχύος του Δελτίου Διαμονής των μελών της οικογένειας του πολίτη της Ευρωπαϊκής Ένωσης ανεξαρτήτως ιθαγένειας.
ε. Ρυθμίζονται θέματα σχετικά με τη χορήγηση ουσιών για υποκατάσταση της εξάρτησης σε χώρους, υποδομές και οριοθετούμενα τμήματα δομών του Υπουργείου Μετανάστευσης και Ασύλου, για υποβοήθηση των διαμενόντων στις παραπάνω δομές, στο πλαίσιο προγραμμάτων που αναπτύσσει και υλοποιεί ο Εθνικός Οργανισμός Πρόληψης και Αντιμετώπισης Εξαρτήσεων (Ε.Ο.Π.Α.Ε.).
στ. Αυστηροποιείται το πλαίσιο για την εγγραφή των ελληνικών και διεθνών εθελοντικών οργανώσεων και των οργανώσεων της Κοινωνίας των Πολιτών στο Μητρώο Ελληνικών και Ξένων Μη Κυβερνητικών Οργανώσεων (ΜΚΟ) και για τη συνεπαγόμενη λήψη κρατικής ή ενωσιακής χρηματοδότησης.
ζ. Παρέχεται ειδική νομοθετική εξουσιοδότηση για τον κατ’ εξαίρεση καθορισμό της εργασίας και κατά τις Κυριακές για το προσωπικό των υπηρεσιών υποστήριξης και εποπτείας των ο.τ.α. α` και β` βαθμού και των Διευθύνσεων Αλλοδαπών και Μετανάστευσης (ΔΑΜ) των Αποκεντρωμένων Διοικήσεων.
- Νομιμοποιούνται οι δαπάνες για εξαιρέσιμη εργασία που καταβλήθηκαν στο προσωπικό των ανωτέρω υπηρεσιών, κατά το οριζόμενο χρονικό διάστημα.
η. Θεσπίζεται η δυνατότητα απόλυσης αλλοδαπών κρατουμένων που εκτίουν ποινή φυλάκισης, υπό τον όρο της απομάκρυνσής τους από την ελληνική επικράτεια, σε εκτέλεση απόφασης επιστροφής και καταχώρισής τους στον κατάλογο των ανεπιθύμητων αλλοδαπών, κατά τα ειδικότερα οριζόμενα. (άρθρα 47 – 59)
2. Θεωρούνται νόμιμες και κανονικές, υπό τους προβλεπόμενους όρους κατά περίπτωση, οι δαπάνες:
- των μνημονευόμενων εκτελεστικών συμβάσεων που έχουν συναφθεί στο πλαίσιο της Συμφωνίας Πλαίσιο σχετικά με την παροχή υπηρεσιών διαχείρισης των εγκαταστάσεων Δομών προσωρινής υποδοχής και φιλοξενίας αιτούντων άσυλο προσφύγων και μεταναστών και λοιπών κτιριακών υποδομών του Υπουργείου Μετανάστευσης και Ασύλου,
- της αναφερόμενης σύμβασης στο πλαίσιο του έργου παροχής υπηρεσιών συντήρησης της νέας Δομής στη νήσο Λέρο,
- μεταφοράς λυμάτων από τη Δομή Νέας Μαλακάσας που ανατέθηκαν χωρίς σύναψη σύμβασης.
Οι εκκρεμείς εκ των ανωτέρω δαπάνες αναλαμβάνονται, εκκαθαρίζονται και πληρώνονται σε βάρος των πιστώσεων του τακτικού προϋπολογισμού του Υπουργείου Μετανάστευσης και Ασύλου ή σε βάρος των πιστώσεων έργων του συγχρηματοδοτούμενου σκέλους του Αναπτυξιακού Προγράμματος Δημοσίων Επενδύσεων (ΑΠΔΕ), κατά περίπτωση. (άρθρο 60)
3.α. Τροποποιείται το άρθρο 448 του ν.4781/2021, περί της κατάταξης υπαλλήλων συγκεκριμένων Κλάδων, και απαλείφεται ο προσδιορισμός της αποζημίωσης υπηρεσίας αλλοδαπής των Γραμματέων Γ΄ και Δ΄ του Κλάδου Διοικητικής και Λογιστικής Υποστήριξης, ως ποσοστό, 50% της αποζημίωσης του οικείου Προϊσταμένου Πρέσβη/ υπαλλήλου με πρεσβευτικό βαθμό.
β. Επιτρέπεται, μέχρι την ολοκλήρωση της σχετικής διαγωνιστικής διαδικασίας (άρθρο 20 του ν.4315/2014), η σύναψη από τις οικείες Αρχές Εξωτερικής Υπηρεσίας, συμβάσεων υπηρεσιών υποστήριξης στη διαδικασία χορήγησης θεωρήσεων σε τοπικό επίπεδο, με εφαρμογή της διαδικασίας για δημόσιες συμβάσεις ήσσονος σημασίας ή με απευθείας ανάθεση (άρθρα 117Α και 118 του ν.4412/2016). (άρθρα 61, 62)
