Το πρώτο μέρος του σχεδίου νόμου αποτελεί μια νομοθετική πρωτοβουλία του Υπουργείου Εσωτερικών για τη ρύθμιση ζητημάτων των Οργανισμών Τοπικής Αυτοδιοίκησης, της ληξιαρχικής νομοθεσίας, του Κώδικα Ελληνικής Ιθαγένειας και ζητημάτων του ανθρώπινου δυναμικού της δημόσιας διοίκησης.
Οι προτεινόμενες διατάξεις του Κεφαλαίου Α', αξιοποιώντας είκοσι πέντε και πλέον έτη εμπειρίας από την εκτέλεση αναπτυξιακών προγραμμάτων, εισάγουν για πρώτη φορά από την ίδρυση των ΟΤΑ ένα ολοκληρωμένο πλαίσιο αναπτυξιακής προοπτικής, το οποίο ευελπιστεί να αποτελέσειτο σημείο αναφοράς στην τοπική ανάπτυξη. Με τις προτεινόμενες διατάξεις σκοπείται η μέγιστη απορρόφηση των χρηματοδοτούμενων και συγχρηματοδοτούμενων προγραμμάτων, μέσω των οποίων είναι δυνατή η υλοποίηση έργων υποδομής. Επί της ουσίας, εισάγονται ρηξικέλευθες διατάξεις για την εποπτεία, επίβλεψη και την εν γένει εκτέλεση των τεχνικών έργων, στο πλαίσιο που θέτει ο ν. 4412/2016 (Α' 147) και άνευ ουδεμίας παρέκκλισης από το υπερέχον ενωσιακό δίκαιο και προτείνεται ένα νέο σχήμα υποστήριξης των ΟΤΑ για την άσκηση των αρμοδιοτήτων των Υπηρεσιών Δόμησης και των Τεχνικών Υπηρεσιών των ΟΤΑ. Επίσης, για πρώτη φορά θεσμοθετείται συλλογικό όργανο για τη χάραξη συνεκτικών πολιτικών τοπικής ανάπτυξης, συμβουλευτικό προς τον Υπουργό Εσωτερικών.
Με τις διατάξεις του δεύτερου κεφαλαίου επιχειρείται σημειακή επέμβαση στο θεσμικό πλαίσιο λειτουργίας της Τοπικής Αυτοδιοίκησης και εισάγονται καινοτόμα εργαλεία για την άσκηση των αρμοδιοτήτων των ΟΤΑ.
Περαιτέρω, με τις διατάξεις του Κεφαλαίου Γ' εκσυγχρονίζεται η ληξιαρχική νομοθεσία και ευθυγραμμίζεται με την ψηφιακή πολιτική της χώρας, ώστε να μειωθούν στο ελάχιστο το διοικητικό βάρος και η ταλαιπωρία των πολιτών.
Επιπλέον, με τις προτεινόμενες διατάξεις του Κεφαλαίου Δ' επιχειρείται σημειακή επέμβαση στον Κώδικα Ελληνικής Ιθαγένειας για επιτάχυνση των διαδικασιών απόδοσης της ιθαγένειας στους αιτούντες και αναδιαρθρώνεται η Γενική Γραμματεία Ιθαγένειας, με στόχο την βελτιστοποίηση των παρεχόμενων υπηρεσιών και την εύρυθμη λειτουργία της.
Τέλος, εξορθολογίζεται το νομικό πλαίσιο του Ενιαίου Συστήματος Κινητικότητας και το πλαίσιο επιλογής προϊσταμένων στη δημόσια διοίκηση. Περαιτέρω, τροποποιείται σημειακά η νομοθεσία που διέπει το σύστημα προσλήψεων μέσω ΑΣΕΠ, ώστε να επιταχυνθεί κατά το δυνατόν η διαδικασία προσλήψεων.