1. Ποιοι είναι οι κύριοι φραγμοί για τις επενδύσεις και την παραγωγή ανανεώσιμων καυσίμων και καυσίμων χαμηλών ανθρακούχων εκπομπών με έδρα την ΕΕ για τις αεροπορικές και θαλάσσιες μεταφορές;
Η ΕΕ διαθέτει ισχυρό κανονιστικό πλαίσιο για την ενίσχυση της υιοθέτησης ανανεώσιμων καυσίμων και καυσίμων χαμηλών ανθρακούχων εκπομπών για τις αεροπορικές και πλωτές μεταφορές στο πλαίσιο των κανονισμών ReFuelEU Aviation και FuelEU Maritime. Οι προβλέψεις δείχνουν ότι η τρέχουσα παραγωγική ικανότητα της ΕΕ βρίσκεται σε καλό δρόμο για την επίτευξη των στόχων για την περίοδο από το 2025 έως το 2029 με τη χρήση βιώσιμων βιοκαυσίμων και βιομεθανίου. Ωστόσο, ο επενδυτικός σχεδιασμός δεν επαρκεί ακόμη για την επίτευξη των στόχων μετά το 2030. Ειδικότερα, η παραγωγή ηλεκτρονικών καυσίμων για τις αεροπορικές και πλωτές μεταφορές δεν έχει αυξηθεί: κανένα σημαντικό έργο για τα συνθετικά καύσιμα στην ΕΕ δεν έχει ακόμη λάβει τελική επενδυτική απόφαση. Ως εκ τούτου, υπάρχει κίνδυνος να μην επιτευχθεί ο επιμέρους στόχος για το 2030 για τα συνθετικά καύσιμα στο πλαίσιο του ReFuelEU Aviation.
Τα κύρια εμπόδια για τις επενδύσεις είναι 1) το υψηλό αρχικό κόστος κεφαλαίου και το υψηλό επίπεδο τεχνολογικού κινδύνου που συνδέεται με έργα πρώιμου σταδίου· και 2) αναντιστοιχία μεταξύ αγοραστών και παραγωγών όσον αφορά τη διάρκεια των συμβάσεων αγοράς. Οι παραγωγοί καυσίμων χρειάζονται μακροπρόθεσμες δεσμεύσεις για την εξασφάλιση χρηματοδότησης, ενώ οι αεροπορικές εταιρείες, οι ναυτιλιακές εταιρείες και άλλοι χρήστες καυσίμων είναι απρόθυμοι να υπογράψουν μακροπρόθεσμες συμφωνίες αγοράς, επειδή φοβούνται ότι θα βρεθούν σε μειονεκτική ανταγωνιστική θέση ως πρώιμοι αγοραστές («κίνδυνος πρωτοπόρου»). Η αδυναμία της αγοράς να υπογράψει συμφωνίες αγοράς δημιουργεί σημαντικό εμπόδιο για τις τελικές επενδυτικές αποφάσεις στην ΕΕ.
2. Ποιες είναι οι κύριες προκλήσεις όσον αφορά την πρόσβαση σε βιολογικές πρώτες ύλες για ανανεώσιμα καύσιμα και καύσιμα χαμηλών ανθρακούχων εκπομπών; Τι γίνεται με τις μη βιολογικές πρώτες ύλες;
Τα προηγμένα βιοκαύσιμα και τα βιοκαύσιμα που προέρχονται από απόβλητα είναι απαραίτητα για την απαλλαγή των αεροπορικών και των πλωτών μεταφορών από τις ανθρακούχες εκπομπές, αλλά η παραγωγή τους εξακολουθεί να είναι περιορισμένη. Σήμερα, τα περισσότερα βιώσιμα αεροπορικά καύσιμα (SAF) προέρχονται από απόβλητα έλαια και λίπη μέσω της διαδικασίας HEFA. Ενώ και άλλες μέθοδοι παραγωγής προηγμένων βιοκαυσίμων και βιοκαυσίμων από απόβλητα φαίνονται ελπιδοφόρες, λίγες μόνο αναπτύσσονται σε εμπορική κλίμακα. Τα κύρια εμπόδια είναι 1) η περιορισμένη προσφορά πρώτων υλών, με έντονο ανταγωνισμό από άλλους τομείς· τους τεχνολογικούς κινδύνους και τους κινδύνους της αγοράς που εμποδίζουν τη νέα παραγωγή· και 3) αβεβαιότητα για τους επενδυτές λόγω της αβέβαιης μακροπρόθεσμης πρόσβασης σε πρώτες ύλες.
Ομοίως, η παραγωγή συνθετικών καυσίμων (ηλεκτρονικά καύσιμα) εξακολουθεί να είναι περιορισμένη λόγω του ότι οι βασικές τεχνολογίες γενικής εφαρμογής —όπως το πράσινο υδρογόνο και η δέσμευση διοξειδίου του άνθρακα— δεν είναι ακόμη διαθέσιμες στην απαιτούμενη κλίμακα ή ωριμότητα. Η διασφάλιση πρόσθετης δυναμικότητας παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές που προορίζεται για το υδρογόνο και η μείωση του κόστους του είναι ζωτικής σημασίας για να καταστούν τα συνθετικά καύσιμα πιο ανταγωνιστικά ως προς το κόστος. Η πρόσβαση σε αξιόπιστο και οικονομικά προσιτό βιομηχανικό διοξείδιο του άνθρακα ή βιογενές διοξείδιο του άνθρακα (από βιομάζα ή απευθείας δεσμευμένο από τον αέρα) είναι επίσης ζωτικής σημασίας για την παραγωγή ηλεκτρονικών καυσίμων και δεν είναι ακόμη εγγυημένη σε κλίμακα.
Για να απελευθερωθεί το μελλοντικό δυναμικό, η Ευρώπη χρειάζεται περισσότερες επενδύσεις σε νέες τεχνολογίες, καλύτερα συστήματα συλλογής και νέες αλυσίδες εφοδιασμού για υποχρησιμοποιούμενες ή επί του παρόντος αναξιοποίητες πρώτες ύλες. Είναι σημαντικό να προσδιοριστούν και να αντιμετωπιστούν οι προκλήσεις και οι κίνδυνοι που αντιμετωπίζονται σε ολόκληρη την αλυσίδα εφοδιασμού καυσίμων και να διερευνηθεί η ολοκληρωμένη προσέγγιση από τη βιώσιμη προμήθεια βιομάζας έως την παραγωγή προηγμένων βιοκαυσίμων στην ΕΕ.
3. Πώς συμβάλλει το επενδυτικό σχέδιο για βιώσιμες μεταφορές στην αντιμετώπιση αυτών των προκλήσεων;
Το επενδυτικό σχέδιο για βιώσιμες μεταφορές (STIP) επιβεβαιώνει τη δέσμευση της Επιτροπής να στηρίξει τη μετάβαση του τομέα των μεταφορών σε μια κλιματικά ουδέτερη οικονομία. Δίνει στους επενδυτές ένα σαφές μήνυμα ότι οι στόχοι της ΕΕ είναι σταθεροί και ότι η Επιτροπή θα στηρίξει τον τομέα καθ' όλη τη διάρκεια αυτής της μετάβασης. Το STIP συγκεντρώνει στοχευμένα μέτρα για την τόνωση των επενδύσεων σε ανανεώσιμα καύσιμα και καύσιμα χαμηλών ανθρακούχων εκπομπών σε ολόκληρη την Ευρώπη, τόσο βραχυπρόθεσμα όσο και μακροπρόθεσμα. Τα μέτρα της ΕΕ στο πλαίσιο του εν λόγω σχεδίου αναμένεται να κινητοποιήσουν τουλάχιστον 2,9 δισ. ευρώ έως το τέλος της τρέχουσας περιόδου του ΠΔΠ το 2027.
Ταμείο Καινοτομίας: Η Επιτροπή θα στηρίξει έργα συνθετικών αεροπορικών καυσίμων με 153 εκατ. ευρώ και έργα θαλάσσιων καυσίμων με 293 εκατ. ευρώ στο πλαίσιο της γενικής πρόσκλησης υποβολής προτάσεων του 2024.
Τράπεζα Υδρογόνου στο πλαίσιο του Ταμείου Καινοτομίας: Η Επιτροπή θα προκηρύξει ειδική πρόσκληση υποβολής προτάσεων με ειδικό προϋπολογισμό ύψους 300 εκατ. ευρώ για τη στήριξη της παραγωγής βιώσιμων αεροπορικών και πλωτών καυσίμων τον Δεκέμβριο του 2025.
InvestEU: Η Επιτροπή αναμένει να κινητοποιήσει επενδύσεις ύψους περίπου 2 δισ. ευρώ για βιώσιμα εναλλακτικά καύσιμα έως το 2027 στο πλαίσιο του InvestEU. πρόγραμμα «Ορίζων Ευρώπη»: Περίπου 133 εκατ. ευρώ θα κινητοποιηθούν στο πλαίσιο μιας νέας εμβληματικής πρωτοβουλίας του σχεδίου ΣΕΤ και της επόμενης πρόσκλησης υποβολής προτάσεων του προγράμματος «Ορίζων Ευρώπη» για το 2026 με σκοπό τη στήριξη έργων έρευνας και καινοτομίας. Τα έργα αυτά θα εξετάσουν την ελαχιστοποίηση των κινδύνων που ενέχουν οι τεχνολογίες ανανεώσιμων καυσίμων και οι αξιακές αλυσίδες σε ενωσιακό, εθνικό, περιφερειακό και τοπικό επίπεδο.
Επιπλέον, η Επιτροπή θα συνεργαστεί με τα ενδιαφερόμενα κράτη μέλη για τη δρομολόγηση ενός συνασπισμού eSAF Early Movers το 2026, κινητοποιώντας τουλάχιστον 500 εκατ. ευρώ για τη χρηματοδότηση διαφόρων έργων μεγάλης κλίμακας. Αυτό θα γίνει μέσω της διοργάνωσης του πρώτου πιλοτικού προγράμματος ομαδοποιημένων διπλών δημοπρασιών για την eSAF.
Η Επιτροπή θα εργαστεί επίσης για τη θέσπιση ενδιάμεσου μηχανισμού για τις διπλές δημοπρασίες σε επίπεδο ΕΕ, με σκοπό την ολοκληρωμένη κατανόηση των αναγκών και των επιλογών έως την έναρξη του επόμενου ΠΔΠ.
4. Πώς προτίθεται η Επιτροπή να βελτιώσει τον συντονισμό της στήριξης της αγοράς μεταξύ των κρατών μελών;
Η αντιμετώπιση της επενδυτικής πρόκλησης απαιτεί τολμηρή και ενιαία δράση σε ενωσιακό και εθνικό επίπεδο. Η Επιτροπή θα δρομολογήσει τον συνασπισμό eSAF Early Movers Coalition έως το τέλος του τρέχοντος έτους, για την καθιέρωση πολιτικού διαλόγου με τα κράτη μέλη που ενδιαφέρονται να στηρίξουν έργα βιώσιμων καυσίμων. Από το 2026, η Επιτροπή προτίθεται να βοηθήσει τα δεσμευμένα κράτη μέλη να δρομολογήσουν μια πρώτη πιλοτική εφαρμογή συνδυασμένων διπλών πλειστηριασμών για την eSAF, επιδιώκοντας την κινητοποίηση τουλάχιστον 500 εκατ. ευρώ. Θα παρασχεθεί πρόσθετη στήριξη μέσω του εργαλείου συντονισμού της ανταγωνιστικότητας.
Για την προώθηση της διαθεσιμότητας καυσίμων στους λιμένες της ΕΕ και την πρόληψη των στρεβλώσεων της αγοράς, η Επιτροπή θα συνεργαστεί με τα κράτη μέλη για την ευθυγράμμιση των κινήτρων στο πλαίσιο της οδηγίας για τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας και της πρωτοβουλίας FuelEU Maritime, διασφαλίζοντας ισχυρή και συντονισμένη στήριξη των ανανεώσιμων καυσίμων και των καυσίμων χαμηλών ανθρακούχων εκπομπών για τις πλωτές μεταφορές, όπως τα συνθετικά καύσιμα, τα προηγμένα βιοκαύσιμα και το βιομεθάνιο. Η Επιτροπή θα συνεργαστεί επίσης με τα κράτη μέλη για να διερευνήσει επιλογές για τη θέσπιση ενός σημαντικού έργου κοινού ευρωπαϊκού ενδιαφέροντος (ΣΕΚΕΕ) σχετικά με βιώσιμα εναλλακτικά καύσιμα μεταφορών για τις αεροπορικές και τις πλωτές μεταφορές. Η Επιτροπή είναι έτοιμη να στηρίξει τα κράτη μέλη στον έγκαιρο σχεδιασμό της μέσω του νέου κόμβου υποστήριξης σχεδιασμού.
5. Πώς προτίθεται η Επιτροπή να ενισχύσει τους αναγκαίους πρόσφορους όρους για τις επενδύσεις στην αγορά;
Το STIP περιλαμβάνει μέτρα για τον εξορθολογισμό της εφαρμογής και την απλούστευση της πληροφόρησης, της υποβολής εκθέσεων, της πιστοποίησης και της ιχνηλασιμότητας. Η Επιτροπή θα εργαστεί για την επίλυση των δυσκολιών που αντιμετωπίζουν οι αεροπορικές εταιρείες όσον αφορά την πρόσβαση σε πληροφορίες σχετικά με την προμήθεια βιώσιμων αεροπορικών καυσίμων, συμπεριλαμβανομένων δεδομένων σχετικά με τις τιμές, τους όγκους και την τοποθεσία.
Η επικείμενη στρατηγική της ΕΕ για τους λιμένες και η βιομηχανική θαλάσσια στρατηγική θα προωθήσουν τις επενδύσεις ενισχύοντας τον ρόλο των λιμένων στην ενεργειακή μετάβαση και ενισχύοντας τη θαλάσσια βιομηχανική βάση της Ευρώπης. Η Επιτροπή θα αξιολογήσει επίσης τις επιλογές σχεδιασμού για πιθανά συστήματα πιστοποιητικών εμπορεύσιμων καυσίμων, συμπεριλαμβανομένων των λογιστικών βιβλίων και των απαιτήσεων τόσο για τον τομέα των αεροπορικών μεταφορών όσο και για τον τομέα των πλωτών μεταφορών.
Για να μειωθεί ο διοικητικός φόρτος, η Επιτροπή θα αξιολογήσει τις επιλογές για την ανάπτυξη ενός ενιαίου συστήματος παρακολούθησης, υποβολής εκθέσεων και επαλήθευσης (MRV) που θα καλύπτει τόσο το ΣΕΔΕ Maritime όσο και το FuelEU Maritime.
Επιπλέον, η Επιτροπή θα διερευνήσει τη χρήση συμβάσεων αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας (ΣΑΗΕ) για τη μείωση του χρηματοοικονομικού κινδύνου, όπως συνέβη με επιτυχία σε ορισμένους άλλους τομείς. Θα διερευνήσει επίσης τις δυνατότητες των τριμερών συμφωνιών για τη διευκόλυνση των επενδύσεων και την ενίσχυση του εμπορίου βιομεθανίου σε επίπεδο ΕΕ για χρήση στον τομέα των πλωτών μεταφορών.
6. Πώς στηρίζει το σχέδιο άλλους τομείς (οδικές, σιδηροδρομικές) πέραν των αεροπορικών και των πλωτών μεταφορών;
Το STIP επικεντρώνεται σε τομείς με τις λιγότερες τρέχουσες εναλλακτικές λύσεις για την απαλλαγή από τις ανθρακούχες εκπομπές — τις αεροπορικές και τις πλωτές μεταφορές. Η Επιτροπή έχει ήδη θέσει σε εφαρμογή ολοκληρωμένες στρατηγικές και πλαίσια για την αντιμετώπιση της ενεργειακής μετάβασης στους τομείς των οδικών και σιδηροδρομικών μεταφορών.
Στον τομέα των οδικών μεταφορών, έχει εισαχθεί μια προσέγγιση βιομηχανικής πολιτικής στο πλαίσιο του βιομηχανικού σχεδίου δράσης για την ευρωπαϊκή αυτοκινητοβιομηχανία. Έως το τέλος του έτους, η Επιτροπή θα επανεξετάσει τα πρότυπα CO2 για τα αυτοκίνητα και τα ημιφορτηγά και θα προτείνει νομοθεσία για τους καθαρούς εταιρικούς στόλους. Ο κανονισμός για τις υποδομές εναλλακτικών καυσίμων (AFIR) θέτει δεσμευτικούς στόχους για τις υποδομές εναλλακτικών καυσίμων σε ολόκληρη την ΕΕ, ενώ ο μηχανισμός υποδομών εναλλακτικών καυσίμων για τις μεταφορές (AFIF) του ΜΣΕ έχει στηρίξει περισσότερους από 300 σταθμούς υδρογόνου και 47 000 σημεία επαναφόρτισης από το 2021.
Όσον αφορά τους σιδηροδρόμους, παρέχεται ήδη στήριξη μέσω του αναθεωρημένου κανονισμού ΔΕΔ-Μ, του μηχανισμού «Συνδέοντας την Ευρώπη» και του σχεδίου δράσης για τους σιδηροδρόμους υψηλής ταχύτητας που εγκρίθηκε σήμερα, το οποίο θα τονώσει τις επενδύσεις σε υποδομές και θα συμβάλει στην αύξηση της υιοθέτησης από τους επιβάτες.
7. Ποια είναι τα οφέλη για την ευρωπαϊκή βιομηχανία μεταφορών και παραγωγής καυσίμων;
Το STIP έχει σχεδιαστεί για να επιταχύνει τη μετάβαση της Ευρώπης σε καθαρές μεταφορές, ελαχιστοποιώντας τους κινδύνους των επενδύσεων. Αυτό αποφέρει σημαντικά στρατηγικά, οικονομικά και τεχνολογικά οφέλη για τη βιομηχανία μεταφορών και παραγωγής καυσίμων. Το σχέδιο θα παράσχει κίνητρα για τη χρήση καυσίμων που παράγονται κυρίως στην ΕΕ. Η σημαντική διοχέτευση δημόσιου χρήματος θα ενισχύσει την εμπιστοσύνη των επενδυτών και θα ενισχύσει τη ρευστότητα της αγοράς.
Τα εργαλεία που παρουσιάζονται στο STIP, όπως οι ειδικές προσκλήσεις υποβολής προτάσεων και η περαιτέρω κινητοποίηση των προγραμμάτων της ΕΕ, θα βοηθήσουν τις πρώτες στο είδος τους μονάδες παραγωγής να φτάσουν στο στάδιο της κατασκευής. Αυτό θα δώσει στους παραγωγούς της ΕΕ παγκόσμιο ανταγωνιστικό προβάδισμα και θα συμβάλει στην κλιμάκωση των περισσότερων από 50 έργων επίδειξης που δραστηριοποιούνται ήδη στην Ευρώπη.
8. Πώς θα διαμορφώσει η ΕΕ τους παγκόσμιους κανόνες για τα ανανεώσιμα καύσιμα και τα καύσιμα χαμηλών ανθρακούχων εκπομπών;
Η παραγωγή και η χρήση ανανεώσιμων καυσίμων και καυσίμων χαμηλών ανθρακούχων εκπομπών απαιτούν διεθνή συνεργασία όσον αφορά τα πρότυπα. Η Επιτροπή θα συνεχίσει να εργάζεται για τη διπλή συμμόρφωση των βιώσιμων αεροπορικών καυσίμων βάσει ευρωπαϊκών και παγκόσμιων πλαισίων. Στον τομέα της ναυτιλίας, η Επιτροπή θα συνεχίσει να συνεργάζεται με τον ΔΝΟ για την ανάπτυξη ειδικών κανόνων πιστοποίησης.
Η Επιτροπή συνεργάζεται με βασικούς διεθνείς εταίρους για τη διευκόλυνση των επενδύσεων της ΕΕ στο εξωτερικό και την εξασφάλιση της πρόσβασης σε πρώτες ύλες. Όλα τα καύσιμα που εισέρχονται στην ΕΕ πρέπει να συμμορφώνονται με την οδηγία για τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας και να παρακολουθούνται στην ενωσιακή βάση δεδομένων για τα βιοκαύσιμα, ώστε να διασφαλίζονται υψηλά πρότυπα βιωσιμότητας και να προλαμβάνεται η απάτη.
Οι εισαγωγές στην αγορά της ΕΕ θα πρέπει να υπόκεινται σε δίκαιους όρους, ώστε να διασφαλίζονται ισότιμοι όροι ανταγωνισμού για τις επιχειρήσεις της ΕΕ. Η Επιτροπή είναι έτοιμη να χρησιμοποιήσει τα μέσα εμπορικής άμυνας που έχει στη διάθεσή της, να αποτρέψει αθέμιτες πρακτικές και να λάβει διορθωτικά μέτρα κατά πιθανών ζημιογόνων εισαγωγών.
9. Ποιος είναι ο ρόλος του STIP στην προώθηση της καινοτομίας;
Η ΕΕ κατέχει επί του παρόντος ηγετική θέση παγκοσμίως όσον αφορά την έρευνα και την καινοτομία, κατέχοντας πάνω από το 60 % των διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας στη βιομηχανία ανανεώσιμων καυσίμων και καυσίμων χαμηλών ανθρακούχων εκπομπών. Για το eSAF, πάνω από το 75 % των τρεχόντων έργων βρίσκονται στην Ευρώπη.
Το STIP θα στηρίξει την έρευνα και την καινοτομία μέσω των κύριων χρηματοδοτικών προγραμμάτων του, του προγράμματος «Ορίζων Ευρώπη» και του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Καινοτομίας. Στο πλαίσιο του προγράμματος εργασίας του προγράμματος «Ορίζων Ευρώπη» για την περίοδο 2026-2027, η Επιτροπή θα δρομολογήσει την εμβληματική πρωτοβουλία του σχεδίου ΣΕΤ, διαθέτοντας περίπου 70 εκατ. ευρώ σε έργα έρευνας και καινοτομίας που συμβάλλουν στην ελαχιστοποίηση των κινδύνων όσον αφορά τις τεχνολογίες ανανεώσιμων καυσίμων και τις αξιακές αλυσίδες ανανεώσιμων καυσίμων σε ενωσιακό, εθνικό, περιφερειακό και τοπικό επίπεδο. Επιπλέον, η εν εξελίξει πρόσκληση υποβολής προτάσεων του προγράμματος «Ορίζων Ευρώπη» για το 2025 θα παράσχει συνολικά 63,5 εκατ. ευρώ για τη στήριξη των ανανεώσιμων καυσίμων και των καυσίμων χαμηλών ανθρακούχων εκπομπών.
Για περισσότερες πληροφορίες
Η Επιτροπή ενισχύει την ανταγωνιστικότητα της Ευρώπης με νέα σχέδια για σιδηροδρόμους υψηλής ταχύτητας και βιώσιμα καύσιμα για τους τομείς των αερομεταφορών και των πλωτών μεταφορών